1 - اعتقاد اين كه جسم يك متصل واحد حقيقى است همانطور كه حسّا هم همين طور است و بنابراين اجزاء بالفعل ندارد يعنى يك متصل واحد است ولى مىتوان اجزائى برايش درست كرد به اين طور كه تقسيمش نمود ( چنين جزء هائى بالقوه هستند ليكن مىتوان با تقسيم خارجى بالفعل كرد ) ، اجزاء بالقوه مزبور هم متناهى هستند و تا بى نهايت نمىتوان پيش رفت . اين عقيده را از شهرستانى نقل كردهاند . « 1 »
2 - جسم همانطور كه محسوس است يك متصل حقيقى است و تقسيمات لايتناهى مىپذيرد ، تقسيم يك جسم هيچ گاه وقوف پيدا نمىكند ، به اين معنى كه با بريدن يا اختلاف دو سطح و مانند آن تقسيم خارجى پيدا مىكند ، و وقتى به آنجا كشيد كه به علت كوچكى زياد حجم آن ديگر امكان تقسيم خارجى نبود قوهء واهمه شروع به تقسيم ذهنى مىكند ، مىگويد اين حجم كوچك هم بالاخره طول و عرض دارد ، هر چند بسيار اندك كه قابل بريدن خارجى نيست ، در ذهن به حسب همان طول و عرض و ذرات خيالى تقسيم مىكند ، تا به آنجا مىرسد كه به علت كوچكى بسيار زيادش ديگر قوهء واهمه هم خسته مىشود آن وقت قوهء عاقله به ميان مىآيد و مىگويد : بالاخره هر قدر كه تقسيم شود آخرين جزء متصور هم ، چون حجم دارد طرفهائى دارد و همين چند طرف داشتن زمينهء تقسيم حجم آن است و بنابراين تقسيم يك جسم هيچ گاه پايان نمىپذيرد . اين عقيده را مشهور فلاسفه گفتهاند . « 2 »
هامش
( 1 ) . - اسناد ج 5 ، ص 17 ، و شرح تجريد قوشجى ، ص 143
( 2 ) . - ارسطو و فارابى و ابن سينا اينطور گفتهاند به اشعار ج 5 ، ص 17 رجوع شود