زمان عليه السلام تعبير شده و به هر حال اين يك بحث مستقلّ فقهى است و هر چند در تحريرالوسيله مىفرمايد : على الأقوى جهاد در زمان غيبت حرام است ، ولى صاحب جواهر مىگويد : اگر اجماعى در مسئله نباشد ، در ادلّهء جهاد فرقى ميان زمان حضور و غيبت امام گذارده نشده است . البته اين بحث مربوط به جهاد فاتحانه است نه جهاد آزادىبخش كه در فقه ما عنوان دفاع دارد .
ولى منظور اين نيست كه آيهء قرآن فقط مربوط به جهاد و كشورگشائى است ، تا بنابر اختصاص آن به زمان امام عليه السلام ، آيه كلًّا مربوط به آن زمان باشد ، بلكه آيه در همهء موارد نياز جامعهء اسلامى تطبيق مىكند ، ولى نياز جهادىاش فقط در آن زمان است .
و اساساً تعبير آيه طورى حادّ و عميق است كه قابل تخصيص به زمان يا مكان خاصى نيست .
4 - حديث مزبور را « عياّشى » « 1 » نيز در تفسير از معاذبنكثير نقل كرده است و حديث ديگرى هم نزديك به همين مضمون از امام صادق عليه السلام نقل مىكند .
هامش
( 1 ) - به نقل تفسير برهان ج ص 122 .