حقوق مدنى
اكنون مىخواهيم برايتان حقوق اساسى سكنهى دولت اسلامى را شرح دهم :
اولين حق مردم اين است كه دولت مال و جان و ناموس آنها را حفظ نموده جز روى جهات معين قانونى و مشروع از آنها نگيرد و اين همان است كه پيغمبر صلى الله عليه و آله در بسيارى از احاديث توضيح داده است . در خطبهى جامع و كاملى كه در « حجة الوداع » ايراد فرمود - كه شامل بر بسيارى از قوانين نظام حياتى اسلام است - بيان فرمود كه : « همانا خونهاى شما و اموال شما و نواميس شما همانند احترام امروز - هيجدهم ذىحجة - در شرع محترم است » . اين احترام را تنها يك چيز كه پيامبر صلى الله عليه و آله در گفتار ديگرش بيان فرموده استثنا مىكند : « جز به حق اسلام » يعنى حقى كه به حكم قانون اسلام دربارهى جان و مال و احترامات كسى لازم شده است تنها به حكم قانون مىتوان از او گرفت .
دومين حق مهم مردم حفظ آزادى شخصى آنهاست . در اسلام جايز نيست بدون ثابت شدن جنايت - آن هم پس از اجازهى دفاع - آزادى كسى را سلب نمود . در سنن ابى داود - در كتاب قضاء - از بهزبن حكيم از پدرش نقل شده كه پدر بزرگ « بهز » در برابر پيامبر - در حالى كه آن حضرت مشغول ايراد خطابه بود - ايستاده گفت : همسايگان من چرا دستگير شدهاند ؟ حضرت تا دو مرتبه اعتنايى نكرد و سپس آنچه او مىخواست گفت ، حضرت فرمود : همسايگانش را رها كنيد .
اين ، گواهى مىدهد كه تا جنايتى به طور قاطع ثابت نشود جايز نيست كسى را گرفتار نمود .