شرح
تصوّر نمىشد مانند صوم روز عاشورا .
مصنّف رحمه اللّه براى اينكه قسم اوّل را با قواعد تطبيق نمايد ، دو بلكه سه راه ارائه نمودند كه قبل از بيان طريق اوّل به ذكر دو مقدّمهء كوتاه مىپردازيم .
1 - اگر كسى مرتكب آن عمل مكروه شد و روز عاشورا روزه گرفت مسلّما روزهاش باطل نيست و بهعنوان يك عمل عبادى صحيحا واقع مىشود .
2 - با مراجعه به تاريخ ائمّه عليهم السّلام متوجّه مىشويم كه آنها اصرار عجيبى بر مداومت ترك صيام روز عاشورا داشتند و در تاريخ زندگانى هيچ امامى مشاهده نمىشود كه روز عاشورا روزه گرفته باشد پس از يك طرف صوم عاشورا صحيح است - معناى صحّت هم اين است كه امر عبادى دارد - و از طرفى بزرگان دين به خاطر نهى تنزيهى آن ، مداومت بر ترك صيام عاشورا داشتند باتوجّه به دو مقدّمهء مذكور به دو طريق مىتوان اين مسئله را با قواعد منطبق نمود .
الف : صيام روز عاشورا از نظر « فعل » عنوان صيام دارد كه بهعنوان صيام « 1 » مأمور به به امر استحبابى هست - مانند صوم روز تاسوعا - لذا اگر كسى روز دهم محرّم روزه گرفت عملش صحيح است - و فرضا پنجاه درجه مصلحت را كسب نموده - امّا وقتى « ترك » آن صيام را ملاحظه كنيد ، متوجّه مىشويد كه يك عنوانى « 2 » منطبق بر ترك آن روزه هست كه آن عنوان هم داراى مصلحت قوى - هشتاد درجه - هست كه لازم الرّعايه نيست لكن از مصلحت فعل صيام ، ارجح است به نحوى كه اگر فعل صيام ، محقّق شود آن عنوان
هامش
( 1 ) - در غير از ماه رمضان .
( 2 ) - مانند مخالفت عملى با بنى اميه كه آنها روز عاشورا را متبرك مىدانستند و به شكرانهء موفقيتى كه - از نظر خودشان - نصيبشان شده بود ، روزه مىگرفتند . - البته لزومى هم ندارد كه ما آن عنوان را بدانيم .