شرح
به مشهور نسبت دادهاند دائما تقييد ، مستلزم مجاز است « 1 » درحالىكه نمىتوان به آن ملتزم شد لذا از اين مسئله كشف مىكنيم ، آنچه را به مشهور نسبت دادهاند ، غير صحيح و غير صادق است بلكه مشهور هم مطلق را طبق لغت ، تفسير و معنا مىكنند يعنى : آزاد و مجرّد كه هم بر نكره ، صادق است و هم بر اسم جنس ، ضمنا تقييد ، مستلزم مجازيّت هم نيست .
قوله : « نعم لو اريد من لفظه المعنى المقيّد « 2 » كان مجازا مطلقا . . . » .
اگر كسى لفظ مطلق را در مقيّد استعمال كند چه طبق آنچه به مشهور نسبت داده شده و چه طبق بيان ما مستلزم مجازيّت است .
بديهى است كه طبق بيان ما « لازمهء » تقييد ، استعمال مجازى نيست امّا بنا بر آنچه به مشهور نسبت داده شده ، تقييد دائما مستلزم مجازيّت است .
تذكّر : « نگارنده » در پايان اين بحث ، توجّه شما را به نكتهاى از كتاب شرح كفاية الاصول مرحوم حاج شيخ عبد الحسين رشتى جلب مىنمايد - جلد اول ، صفحهء 346 .
« ثمّ انّه قد ظهر لك من مطاوى ما ذكرنا انّ الاطلاق و التّقييد حالتان عرضيّتان معروضهما الأولى و الذاتى هو المفهوم و اتصاف اللّفظ بهما انّما هو بالعرض و المجاز و ان كان التّعريف المذكور فى صدر البحث يشعر بكون معروضهما اوّلا و بالذّات هو اللفظ لكنّهم ارادوا اتّصاف اللّفظ بهما تبعا و بالعرض » .
هامش
( 1 ) - بنا بر آنچه كه ما دربارهء اسم جنس و نكره بيان كرديم ، تقييد ، مستلزم مجازيت در مطلق نيست چون رقبه را در رقبهء مؤمنه استعمال نمىكنيم بلكه رقبه ، دال بر ماهيت مبهمه است و قيدش را از قرينهء ديگرى مانند « لا تعتق الرقبة الكافرة » استفاده مىكنيم .
( 2 ) - كأن اريد من لفظ رقبة فى قولنا « اعتق رقبة مؤمنة » الرقبة ذات الايمان و جعل القيد قرينة على المراد . ر . ك : شرح كفاية الاصول مرحوم حاج شيخ عبد الحسين رشتى 1 / 346 .