شرح
لفظى برآن ، مترتّب مىشود يعنى : مخاطبى آن را درك مىكند كه از ابتدا به آن توجّه كند مثلا آن صدائى را كه حضرت موسى عليه السّلام از درخت شنيد « 1 » اگر به آن ، توجه نمىكرد ، مطلبى برايش مشخّص نمىشد .
تذكّر : در مورد خطابات قرآنى ، مسألهء ديگرى مطرح است كه :
سؤال : در خطابات قرآنى مانند« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا » *يا« يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا . . . » ، *مخاطبه ، بين كيست به عبارت ديگر ، گوينده و شنوندهء آن كيست ؟
جواب : دو احتمال ، مطرح است :
الف : متكلّم ، خداوند متعال و مخاطب ، مردم - الذين آمنوا - هستند لكن به لسان نبىّ مكرّم ، مطلب بيان شده « 2 » .
ب : تخاطب ، بين خداوند متعال و رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله هست به نحوى كه حتّى حاضرين در مجلس هم طرف خطاب نيستند منتها در آن تخاطب ، عبارت« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا » *آورده شده .
طبق احتمال اخير ، چارهاى جز اين نيست كه بگوئيم : خطاب مذكور « 3 » ، نسبت به حاضرين در كنار منبر رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله خطاب انشائى هست و خطاب حقيقى با شخص پيامبر است نه با افراد ديگر و جالسين در كنار منبر . كأنّ اينگونه است كه : پيامبر از طرف خداوند ، جريان تخاطب خود را نقل مىكند .
سؤال : پس چرا كلمهء « يا » نسبت به مردم اطلاق شده ؟
جواب : آن خطاب ، حقيقى نيست - و لو نسبت به يك نفر ، آن خطاب ، انشائى
هامش
( 1 ) - « انى انا ربك فاخلع نعليك انك بالواد المقدس طوى » از آيهء 30 سورهء قصص استفاده مىشود كه موسى اين ندا را از سوى درختى كه در آنجا بود شنيد - نودى من شاطئ الوادى الايمن فى البقعة المباركة من الشجرة ان يا موسى انى انا اللّه رب العالمين . - متخذ از تفسير نمونه 13 / 168 .
( 2 ) - كأنّ رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله پيام خداوند متعال را براى مردم قرائت مىكند .
( 3 ) - و امثال آن .