شرح
« يا كوكبا ما كان اقصر عمره * و كذاك عمر كواكب الاسحار « 1 » » .
« يا آل بيت رسول اللّه حبكم * فرض من اللّه فى القرآن انزله » .سؤال : آيا استعمالات مذكور ، مجازى هست ؟ خير ! آن استعمالات ، حقيقى هست .
تذكر : اگر با حرف ندائى در جملهاى مواجه شديم كه امكان داشت ، داعى از آن ، خطاب حقيقى باشد - و مانعى مطرح نبود - مىگوئيم حمل بر خطاب حقيقى ، مقدّم است و منشأ آن تقديم هم انصرافى هست كه به واسطهء انس از كثرت استعمال تحقّق پيدا مىكند كما اينكه اگر با يك صيغهء « افعل » - يا تمنى و ترجى - مواجه شديم و ندانستيم داعى و محرّكش چه بوده اگر تمام دواعى ، محتمل باشد در رتبهء اوّل مىگوئيم بر همان طلب حقيقى ، حمل مىشود امّا اگر مانعى مطرح بود ، مثل اينكه تمنّى ، ترجّى يا استفهام در كلام خداوند متعال ، استعمال شد در اين صورت ، صحيح نيست بگوئيم داعى بر تمنى انشائى ، يك تمنى حقيقى است زيرا تمنى حقيقى در مورد خداوند متعال ، مستحيل است - و همچنين استفهام در كلام ذات حق را نمىتوان بر استفهام حقيقى حمل نمود « 2 » بلكه بايد
هامش
( 1 ) - الف : در بعضى از كتب چنين آمده : « و كذا تكون كواكب الاسحار » . ب : و هو من رائيّة ابو الحسن التهامى فى رثاء ولده الذى مات صغيرا و هى فى غاية الحسن و الجزالة و فخامة المعنى و جودة السرد و صدرها :حكم المنية فى البرية جار * ما هذه الدنيا بدار قرارسجن بالقاهرة سنة 416 ثم قتل سرا . رآه بعض اصحابه بعد موته فى المنام و سأله عن حاله قال : غفر لى ربى ، فقال باى الاعمال . قال بقولى فى مرثية ولدى الصغير :جاورت اعدائى و جاور ربه * شتان بين جواره و جوارى« شهداء الفضلية : 24 » . متخذ از كفاية الاصول طبع مؤسسهء آل البيت 229 .
( 2 ) - اگر داعى بر استفهام انشائى ، استفهام حقيقى باشد ، ملازم با جهل است امّا اگر داعى بر استفهام انشائى ، اين باشد كه خداوند مىخواهد مثلا نسبت به حضرت موسى عليه السّلام اظهار لطف و محبت كند لذا