شرح
زيد خارجى معيّن ، وجوب اكرام ندارد لكن ترديد ما در اين جهت است : آن زيد كه وجوب اكرام ندارد آيا « عالم » هست و نتيجتا دليل عدم وجوب اكرام او تخصيصى بر عام وارد نموده يا اينكه زيد « جاهل » هست و عدم وجوب اكرام او ضربهاى به عموم « اكرم كلّ عالم » وارد ننموده و تخصيصى در آن ايجاد نكرده .
سؤال : آيا در محلّ بحث مىتوان به اصالت العموم - اكرم كلّ عالم - تمسّك نمود و در نتيجه گفت : زيد غير واجب الاكرام ، عالم نيست - اصالت العموم ، عموم اكرم كلّ عالم را حفظ نمايد و بعد نتيجه گرفته شود كه زيد ، عالم نيست « 1 » .
قبل از بيان حكم مسئله به طرح دو سؤال مىپردازيم :
سؤال اوّل : شما به چه منظور درصدد استفاده چنان نتيجه و برداشتى هستيد ، فرض كنيد ، نتيجه گرفتيد « انّه غير عالم » ، آيا مىخواهيد ، بگوئيد زيد ، وجوب اكرام ندارد ؟ شما كه قبلا مىدانستيد ، زيد ، واجب الاكرام نيست . خلاصه ، اينكه عنوان غير عالم بودن چه اثرى براى شما دارد ؟
جواب : عنوان « غير عالم » را براى سائر احكام لازم داريم و مىخواهيم سائر احكامى را كه مولا بر عنوان « غير عالم » مترتّب نموده براى زيد ثابت كنيم .
سؤال دوّم : اگر اصالت العموم جريان پيدا كند ، مىگوئيد « اكرم كلّ عالم » تخصيص نخورده امّا آيا اثبات مىكند كه زيد ، عالم نيست ؟ - اگر بگوئيد زيد ، عالم نيست ، آن اصل ، مثبت مىشود .
به عبارت ديگر ، اصالت العموم مىگويد عموم اكرم كلّ عالم به قوّت خود باقى هست امّا لازمهء « عقلى » بقاء عموم ، اين است : زيدى كه وجوب اكرام ندارد ، عالم نيست ، آن
هامش
( 1 ) - اصالت العموم را براى احراز عدم فرديت زيد - للعام - جارى مىكنيم درحالىكه وضع زيد از نظر حكم اكرام براى ما مشخص است .