شرح
اگر « اكرم العلماء » ذو عنوان نگردد ، و كلمهء « غير فاسق » ضميمهء آن نشود پس چرا در محلّ بحث نتوان حكم زيد را از عامّ مذكور استفاده كرد ، مىدانيم « زيد عالم » لكن نمىدانيم « فاسق ام لا » و عام هم كه عنوان پيدا نكرده پس چرا نتوان به آن تمسّك نمود ؟
اگر مىگوئيد عام ، عنوان پيدا كرده و با ملاحظه دليل مخصّص ، معنايش « اكرم العلماء غير الفسّاق منهم » ، مىباشد پس چرا در اجمال مفهومى فرموديد مىتوان به عام تمسّك كرد « 1 » .
خلاصه : چرا در آن فرض فرموديد اجمال به عام سرايت نمىكند و مىتوان به عموم تمسّك نمود و در بحث فعلى فرموديد نمىتوان به عام تمسّك كرد .
نتيجه : تفصيل بين اجمال مفهومى و مصداقى به حسب ظاهر و ديد ابتدائى ، وجهى ندارد .
استاد معظم « دام ظلّه » : اگر بنا باشد ، فرمايش مرحوم آقاى آخوند « اعلى اللّه مقامه الشّريف » را بپذيريم بايد از ناحيهء ايشان به اين نحو جواب دهيم كه : بين دو مسئله ، تفاوت هست .
توضيح ذلك : در موردى كه شبهه ، مفهومى هست و مفهوما عنوان فاسق اجمال دارد ، ممكن است بگوئيم مخصّص ، موجب مىشود كه عام عنوان پيدا كند امّا عنوانش « اكرم العلماء غير الفسّاق » هست كه قدر متيقّن فسّاق ، مرتكب كبيره است يعنى عنوانى كه براى عام حاصل مىشود عنوان « غير قدر متيقّن » است زيرا دليل مخصّص ، داراى قدر متيقّن مىباشد و عنوانى كه به عام داده مىشود « ما عدا » و غير قدر متيقّن است بخلاف اجمال مصداقى كه ترديدى در عنوان مخصّص نداريم و معناى « اكرم العلماء » ، اكرم العلماء غير الفسّاق هست و معناى فاسق هم براى ما مبيّن مىباشد لكن نسبت به زيد
هامش
( 1 ) - چرا نسبت به مرتكب صغيره كه نمىدانيم فاسق است يا نه به عام تمسّك نمائيم ؟ .