شرح
تعلّق حكم است و تعلّق حكم به « عموم » ، آن اقسام را ايجاد نموده « 1 » ؟
جواب : ظاهر ، اين است كه تقسيم مزبور به لحاظ تعلّق حكم مىباشد و با قطعنظر از آن نمىتوان اقسام ثلاثه را تصوّر نمود ، فرضا مولا حكم را در قضيّهء « اكرم كلّ فقيه » به دو نحو مىتواند ، بيان نمايد : يكى اينكه هريك از فقها مستقلا حكمى داشته باشد « 2 » و ديگر اينكه هر فردى جزء مأمور به باشد - مأمور به مركّب از افراد و اجزا باشد و تمامشان حكم واحد داشته باشند « 3 » - كه آن دو لحاظ ، مربوط به نحوهء تعلّق حكم است و الّا « عام » ، « من حيث هو » در تمام آن افراد ، يك معنا و يك حقيقت دارد « و هو شمول المفهوم لجميع ما يصلح ان ينطبق عليه » و چنين نيست كه هريك از اقسام مذكور ، فصل مستقلّى باشند و جنسشان - عام - فصل مخصوصى داشته باشد .
تذكّر : مصنّف رحمه اللّه در حاشيهء « منه » به بيان يك اشكال و جواب پرداختهاند كه عين كلام ايشان را در پاورقى نقل كرديم لكن توضيحش چنين است كه :
اشكال : اگر اقسام ثلاثهء عام به لحاظ تعلّق حكم است نه اينكه عام ذاتا قابل انقسام باشد پس چرا الفاظ آن اقسام ، مختلف است يعنى : آن لفظى كه دالّ بر عامّ استغراقى هست ، غير از آن لفظى مىباشد كه دلالت بر عامّ مجموعى يا بدلى دارد .
مثال : لفظ « كل » يا جمع محلّى به الف و لام ، دالّ بر عامّ استغراقى هست مانند « اكرم كلّ فقيه » يا « اكرم الفقهاء » امّا در عامّ بدلى فرضا كلمهء « اىّ » و امثال آن را استعمال نموده و مىگوئيد : « اكرم رجلا اىّ رجل شئت » .
هامش
( 1 ) - به نحوى كه اگر از مسألهء تعلق حكم صرفنظر نمائيم ، آيا نمىتوان فرضا بين عامّ استغراقى و بدلى فرقى قائل شد ؟
( 2 ) - به نحو عامّ استغراقى .
( 3 ) - به نحو عامّ مجموعى .