شرح
از فقها را اكرام كند ، نسبت به فرمان مولا عصيان نموده و اطاعت امر او در صورتى محقّق مىشود كه مجموع صد نفر را اكرام كند .
عامّ مجموعى كأنّ مانند اقلّ و اكثر ارتباطى در باب نماز است فرضا اگر كسى تمام اجزا و شرائط نماز را اتيان نمايد الّا اينكه عمدا يكى از آنها را رعايت نكند « فكأنّه لم يتحقّق منه الصّلاة » . در مصاديق و افراد عامّ مجموعى همچنين ارتباطى هست كه اگر « مجموع » محقّق شود ، اطاعت واحده ، حاصل و غرض مولا محقّق مىشود و چنانچه « مجموع » تحقّق پيدا نكند ، معصيت امر مولا حاصل شده .
خلاصه : در عامّ مجموعى ، هر فرد ، جزئيّت و مجموع اجزا ، حكم واحد دارد بخلاف عامّ استغراقى كه هر فرد ، داراى فرديّت و حكم مستقل است .
3 - عامّ بدلى :
در اين قسم ، اگر هريك از افراد عام تحقّق پيدا كند ، اطاعت امر مولا حاصل مىشود و اتيان فرد ديگر ، لزوم و اثرى ندارد مثلا جملهء « اكرم رجلا » اطلاق دارد امّا وقتى « اىّ رجل » ضميمهء آن شود ، دالّ بر عموم بدلى هست و معنايش اين است كه با اكرام يك رجل ، امر مولا اطاعت مىشود خواه آن فرد ، زيد ، عمرو يا بكر باشد . جمعبندى : الف : در عامّ استغراقى ، هر فرد ، داراى حكم مستقل است . ب : در عامّ مجموعى فقط يك حكم ، مطرح است و افراد عام در حقيقت ، جزئيّت دارند و بايد تمام اجزا تحقّق پيدا كند تا حكم مولا امتثال شود - در حكم ايجابى - و در « نفى » نبايد هيچيك از آنها محقّق شود تا امتثال امر مولا حاصل شود . ج : در عامّ بدلى ، اتيان يك فرد كفايت مىكند و اتيان فرد ديگر لزومى ندارد . سؤال : اختلاف عام به حسب اقسام ثلاثهء مذكور ، مربوط به نفس عامّ مىباشد - و با قطعنظر از تعلّق حكم ، عام ، داراى اقسام ثلاثه هست « 1 » - يا اينكه تقسيم مذكور به لحاظهامش
( 1 ) - مثل اينكه « حيوان » انواعى مانند انسان ، بقر و غنم دارد خواه حكمى مطرح باشد يا نباشد .