شرح
منظور از جنس چيست ؟
مقصود از جنس ، ماهيّت و طبيعت مىباشد و اعمّ از نوع و فصل هست « 1 » و بديهى است كه هر ماهيّتى بالذّات تميّز دارد يعنى « بقر » يك ماهيّت دارد كه آن ماهيّت ، غير از ماهيّت غنم هست - و همچنين سائر ماهيّات .
سؤال : تعريف جنس يعنى چه و آيا شما كه « انسان » را با الف و لام ، معرّف مىكنيد و نام آن الف و لام را جنس مىگذاريد مگر « انسان » ، نكره بوده كه به آن وسيله ، او را معرفه مىكنيد به عبارت ديگر : آيا آن « جنس » مبهم بوده كه مىخواهيد آن را متشخّص نمائيد ؟
جواب : معناى تعريف جنس ، غير از اين نيست كه : همان ماهيّتى كه « بنفسه » ممتاز و متميّز است ، شما به وسيلهء الف و لام به آن اشاره مىكنيد در غير اين صورت نمىتوان مفهومى براى تعريف جنس بيان كرد زيرا جنس ، نكره نيست كه بخواهيم آن را معرفه نمائيم .
خلاصه : قاعدهء اوّلى ، اين است كه الف و لام براى تعريف جنس باشد .
مقدّمهء دوّم : اصل اوّلى در قضاياى حمليّه - مبتدا و خبر - اين است كه حملش شايع صناعى باشد نه حمل اوّلى ذاتى .
ملاك حمل اوّلى ذاتى ، اين است كه : موضوع و محمول از نظر مفهوم ، متّحد باشند مانند : « الانسان انسان » يا « الانسان بشر » و چهبسا به نظر مصنّف ، آنجائى كه بين موضوع و محمول فقط از جهت ماهيّت ، اتّحاد هست ، حملش حمل اوّلى ذاتى باشد مانند « الانسان حيوان ناطق » « 2 » .
هامش
( 1 ) - منظور ، جنس منطقى نيست .
( 2 ) - درحالىكه به حسب واقع ، چنين نيست لكن به نظر مصنّف ، آنهم حمل اوّلى ذاتى هست .