شرح
مثل اينكه كسى در مورد وقف - كه از عقود است - بگويد : « وقفت دارى على اولادى ان بلغوا » يا « اذا بلغوا » « 1 » يعنى : خانهام وقف اولادم هست ، مشروط به اينكه به سن بلوغ برسند .
آيا در اين مورد مىتوان بحث كرد كه شىء ديگرى جانشين بلوغ شود - در اين جهت كه مال بتواند وقف شود ؟ به عبارت واضحتر آيا بعد از اينكه واقف گفت « وقفت دارى على اولادى اذا بلغوا » مىتواند بگويد « وقفت دارى على اولادى اذا افتقروا » كه دو صيغهء وقف جارى كند و معلّق به دو شرط نمايد - تعدّد و تكثر ، مطرح باشد - يا اينكه واقف نمىتواند چنين كند ؟
چنين مسألهاى امكان ندارد زيرا اگر مالى براى طائفه يا فردى وقف شد ، لازمهاش اين است كه آن مال در ملك موقوف عليه واقع شود و مالى كه جزء ملك موقوف عليه شد ، معنا ندارد آن را مجدّدا - با شرط ديگرى - براى عدّهء ديگرى وقف نمود . يك مال قابليت ندارد كه دو مرتبه ، وقف نسبت به آن جريان پيدا كند زيرا نمىشود يك مال ، دو مالك مستقل - نه مشاع - داشته باشد .
پس نسبت به قضيّهء « وقفت دارى على اولادى اذا بلغوا » نمىتوان گفت : قضيّهء مذكور ، داراى مفهوم هست و « اذا لم يبلغوا » ، وقفى تحقّق ندارد لكن ممكن است شرط ديگرى جانشين بلوغ شود چون اين مطلب در باب وقف ، اصلا مطرح نيست بلكه اين مسئله در موردى جارى هست كه حكم ، قابل تعدّد و تكثّر باشد مانند « اكرم زيدا إن جاءك - اكرم زيدا ان سلّم عليك » پس جعل وجوب اكرام براى زيد بر سبيل تعدّد و تكثّر مانعى ندارد
هامش
( 1 ) - و بگوئيم : وقف مذكور درعينحال كه مشروط است اشكالى ندارد .