شرح
سؤال : اساس و منشأ آن قضيّه ، چيست ؟
جواب : در معناى منطوقى « 1 » خصوصيّت و مزيّتى هست كه لازمهء آن ، وجود و ثبوت اين مفهوم است .
سؤال : آن خصوصيّت چيست ؟
جواب : كسانى كه مىگويند قضيّهء شرطيّه ، داراى مفهوم هست ، جملهء « إن جاءك زيد فاكرمه » را چنين معنا مىكنند : علّت تامّهء منحصرهء وجوب اكرام ، مجىء زيد است بنابراين اگر مجىء زيد ، علّيّت منحصره براى وجوب اكرام پيدا كرد ، بديهى است كه هر شىء كه علّت منحصرهاش منتفى شود آن شىء هم منتفى مىشود پس معنا و مفهوم جمله مذكور ، اين است : « عند عدم مجىء زيد لا يجب اكرامه » زيرا مجىء زيد ، علّت منحصرهء وجوب اكرام بود پس در حقيقت ، معناى منطوقى بر خصوصيّتى دلالت مىكند كه آن ويژگى مثلا علّيّت منحصره هست و علّيّت منحصره ، مستتبع و مستلزم قضيّهء مفهوميّه مىباشد .
سؤال : آن خصوصيّت از چه طريقى استفاده مىشود و چه چيز برآن دلالت مىكند ؟
جواب : پاسخ آن را در مباحث بعدى ضمن توضيح ادلّهء قائلين به ثبوت مفهوم بيان مىكنيم كه مثلا آيا « ان » يا « اذا » از طريق « وضع » دلالت بر علّيّت منحصره مىكند يا از طريق سائر قرائن ، امّا آنچه فعلا لازم به تذكّر مىباشد اين است كه : اگر « ان » شرطيّه بالوضع يا به وسيلهء سائر قرائن ، دلالت بر علّيّت منحصره نمايد ، آن قضيّهء مفهوميّه هم ثابت است و الا خير .
خلاصه : « مفهوم » ، قضيّهاى است كه متضمّن حكم انشائى يا اخبارى مىباشد و آن
هامش
مخالف است و گاهى موافق ، مانند آيهء شريفهءفَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّكه از آن به اولويت استفاده مىشود ضرب و شتم والدين هم حرام است .
( 1 ) - همان معنائى كه مستقيما نفس لفظ برآن دلالت مىكند .