شرح
معنا يا مقتضاى آن منجّزيّت و معذّريّت است .
منجّزيّت : اگر قطع و يقين شما مطابق با واقع باشد ، واقعا آن واقع گريبان شما را مىگيرد يعنى اگر شما نسبت به وجوب نماز جمعه ، قاطع شديد و حكم الهى نماز جمعه در لوح محفوظ هم وجوب بود ، در اين صورت همان حكم الهى به مرحلهء تنجّز مىرسد يعنى اطاعتش لازم و مخالفتش موجب استحقاق عقاب است .
معذّريّت : اگر شما قطع به عدم وجوب نماز جمعه پيدا كرديد ، ولى قطع شما مخالف با واقع بود ، واقعا ، يعنى بهحسب واقع نماز جمعه ، واجب بود ، در اين صورت معناى حجّيّت قطع ، معذّريّت است يعنى اگر روز قيامت به شما بگويند چرا نماز جمعه را نخوانديد مىگوئيد : من قطع به عدم وجوب نماز جمعه داشتم و اين يك عذر مقبولى است .
ما همين مطلب را در مورد امارات و خبر واحد قائل هستيم و معناى « خبر الواحد حجة » هم همان منجّزيّت و معذّريّت است ، منتها فرق بين حجّيّت قطع با امارات ظنّيه اين است كه حجّيّت قطع عقلى و ذاتى است امّا حجّيّت امارات ظنّيه جعلى و شرعى است .
بنا بر آنچه گفته شد اگر يك خبر واحدى « 1 » قائم شد كه نماز جمعه در عصر غيبت ، واجب است در اين صورت نمىتوانيم بگوئيم كه نماز جمعه واقعا واجب است و نمىتوانيم بگوئيم براى آن يك حكم ظاهرى بنام وجوب ، جعل شده است بلكه مىتوان گفت آن خبر ، داراى حجّيّت - منجّزيّت و معذّريّت - است ، خلاصه اينكه نمىتوان گفت كه حتما حكمى برطبق آن وجود دارد و چنانچه در بقاء آن وجوب ،
هامش
( 1 ) - و واضح است كه خبر واحد و ساير امارات معتبره مفيد ظنّ هستند نه يقين .