شرح
مذكور ، مربوط به استصحاب نمىباشد بلكه مربوط به قاعدهء يقين « 1 » است .
همانطور كه مىدانيد در قاعدهء يقين ، زمان حصول دو وصف يقين و شك مختلف است يعنى زمان يقين بر زمان شك مقدّم است و آن دو وصف در يك زمان جمع نمىشوند بهخلاف استصحاب كه زمان دو موصوف - متيقّن و مشكوك - مختلف است امّا زمان حصول يقين و شك لازم نيست مختلف باشند در استصحاب يقين و شك در زمان لاحق ، هر دو وجود دارند مثلا فردى اوّل صبح مىداند كه لباسش پاك است ولى هنگام ظهر ، شك در بقاء طهارت مىكند در نتيجه او اوّل ظهر هم يقين دارد كه لباسش پاك بوده و هم در طهارت فعلى لباس ، شك دارد و گاهى از اوقات اصلا يقين و شك در يك زمان ، حاصل مىشوند - نه اينكه قبلا يقين به طهارت داشته و سپس در طهارت شك نموده -
مثال : ممكن است كسى در يكلحظه به لباس خود توجّه كند ، و يقين نمايد كه اوّل صبح ، لباسش پاك بوده است و در همان لحظه در بقاء طهارت ، شك كند كه در اين فرض ، يقين و شك در يك زمان ، تحقّق پيدا مىكنند ، خلاصه در استصحاب ، يقين و شك در زمان لاحق ، محقّق است امّا در قاعدهء يقين ، زمان حصول يقين بر
هامش
( 1 ) - هو الحكم بوجود الشّىء و ترتيب آثار وجوده اذا حصل الشّك في الوجود بعد العلم به بان شكّ في كون علمه مطابقا للواقع او مخالفا له فللقاعدة موضوع و محمول ، موضوعها الشّك السّارى في وجود ما تيقّن به و محمولها الحكم بالوجود بمعنى ترتيب آثاره فاذا علمنا بعدالة زيد يوم الخميس فصلّينا مؤتمين به صلاة ثم شككنا في يوم الجمعة في عدالته في ذلك اليوم و فسقه ، حكمنا بعدالته في ذلك اليوم و صحّه تلك الصّلاة و يتحقّق موضوعها بامور ثلاثة :
تقدّم زمان اليقين على زمان الشّك ، و عدم اجتماع الوصفين في وقت واحد و وحدة المتعلّق حتّى به لحاظ الزّمان كالعدالة المقيّدة بيوم الخميس ، ثم انّ في حجّيّة هذه القاعدة مطلقا او حجّيّتها في الجملة او عدم حجّيّتها مطلقا وجوه بل اقوال . . . ر . ك اصطلاحات الاصول 217 .