شرح
فعليّت مطلقه - تحقّق پيدا كند ، در اين صورت ، احتياط ، لازم است و علم اجمالى ، علّت تنجّز تكليف است اكنون به بعضى از جهاتى كه مانع فعليّت مطلقه تكليف هستند - با وجود علم اجمالى - اشاره مىكنند و مىگويند در اين مورد نه تنها موافقت قطعيّه واجب نيست ، بلكه مخالفت قطعيّه هم حرام نمىباشد و علّت اين مسئله را در تنبيهات بعد تا حدّى توضيح مىدهند امّا آن جهات و موارد :
1 - يكى از مواردى كه سدّ راه فعليّت مطلقه تكليف مىباشد ، اين است كه تمام اطراف علم اجمالى ، محل ابتلاء مكلّف نباشد « 1 » يعنى بعض يا تمام آن از محلّ ابتلاء خارج باشد .
مثال : ما علم اجمالى داريم كه يا ظرف « الف » كه متعلّق به خودمان مىباشد نجس است و يا ظرف « ب » كه متعلّق به يكى از ملوك دنيا است « 2 » يا اينكه علم اجمالى پيدا كرديم كه قطرهء خونى در ظرف آب مربوط به ما واقع شد ، يا در ظرف آبى كه متعلّق به يك مسافرى است كه اصلا با ما ارتباط ندارد .
2 - دوّمين امرى كه مانع فعليّت تكليف مىشود مسئلهء اضطرار « 3 » است مثلا اگر مكلّف در شبهات تحريميّه « 4 » اضطرار به ارتكاب بعض معيّن يا غير معيّن پيدا كرد در اين صورت هم علم اجمالى فعليّت مطلقه پيدا نمىكند و اضطرار ، مانع فعليّت تكليف مىشود .
مثال : دو ظرف آب داريم كه اجمالا مىدانيم احدهما نجس است و براى حفظ
هامش
( 1 ) - شرح اين مطلب در تنبيه دوّم مىآيد .
( 2 ) - و محلّ ابتلاء ما نيست .
( 3 ) - تفصيل اين مطلب در تنبيه اوّل مىآيد .
( 4 ) - به علم اجمالى نه شكّ بدوى .