شرح
و مىدانيم كه « ان » شرطيّه به « جزاء » هم نياز دارد لذا اكنون بايد جزاى آن را مشخّص نمائيم .
در مورد جزاى « ان » شرطيّه سه احتمال مطرح است .
الف - مصنّف مىفرمايند جزاى « ان » محذوف است و از كلمهء « لا » ، ما جزاى « ان » را تشخيص مىدهيم .
« قال لا ، اى لا يجب عليه الوضوء حتّى يستيقن انّه قد نام حتّى يجيء من ذلك امر بيّن و « الا » اى و ان لم يستيقن انّه قد نام فلا يجب عليه الوضوء » « 1 » يعنى اگر يقين به تحقّق نوم پيدا نكرده ، وضوء ، واجب نيست .
سؤال : چرا اگر يقين به تحقّق نوم پيدا نكرديم ، وضوء واجب نيست ؟
جواب : امام « ع » علّت آن را بيان مىفرمايند : « فانّه على يقين من وضوئه و لا ينقض اليقين بالشّك » ، كلمهء « ف » همان « فائى » است كه معمولا بر سر علّت در مىآيد و گاهى هم علّت حكم را با كلمهء « لام » بيان مىكنند .
تا اينجا معناى روايت چنين شد : اگر يقين به تحقّق نوم نداريد ، وضوء واجب نيست و امام « ع » علّت آن را هم بيان فرمودند « فانّه على يقين . . . » و در نتيجه زمانى كه يقين به وضوء داشتيم نبايد آن را با شك ، نقض نمائيم - لا ينقض اليقين بالشّك ابدا - كأنّ در ذهن خودتان هست كه عدم نقض يقين به شك يك مسألهء ارتكازى است ، نه اينكه يك مطلب تعبّدى و خلاف ارتكاز انسان باشد در واقع در تعليل مذكور يك قضيّه - صغرا و كبرا - وجود دارد كه امام « ع » صغراى آن - فانّه على يقين
هامش
( 1 ) - اشكال : لازمهء احتمال مذكور ، اين است كه امام ( ع ) دو بار جواب را تكرار نموده باشند بدون اينكه سؤال ، تكرار شده باشد زيرا امام ( ع ) اوّل فرموده بودند : لا ، اى لا يجب عليه الوضوء .
جواب : تكرار جواب ، براى اين است كه مىخواهند علّت حكم را بيان نمايند « فانّه على يقين . . . »