و ذلك لاحتمال أن يكون ما هو ملاك حكم الشّرع من المصلحة أو المفسدة التي هي ملاك حكم العقل ، كان على حاله في كلتا الحالتين ، و إن لم يدركه إلا في إحداهما ؛ لاحتمال عدم دخل تلك الحالة فيه ، أو احتمال أن يكون معه ملاك آخر بلا دخل لها فيه أصلا ، و إن كان لها دخل فيما اطّلع عليه من الملاك [ 1 ] .
شرح
بهعبارت ديگر ، عقل در زمان سابق مىگفت شرب آن مايع ، قبيح و داراى مفسده است و ما از حكم عقل ، كشف كرديم كه شارع هم مىگويد شرب آن مايع ، حرام است امّا اكنون كه اوصاف آن مايع ، تغيير پيدا كرده است عقل مىگويد من در زمان لاحق ، بقاء حكمى ندارم ، اينجا ما مىگوئيم لازمهء نبودن حكم عقل ، اين نيست كه شارع هم در زمان لاحق بقاء حكمى در مورد آن مايع نداشته باشد بلكه او مىگويد من حكم را ابقاء مىكنم .
[ 1 ] - چرا بين حكم عقل و شرع ، تفكيك كرديد ؟
« لاحتمال ان يكون ما هو ملاك . . . » .
احتمال مىدهيم كه همان ملاك حكم شرعى - مصلحت يا مفسده « 1 » - كه در زمان سابق بوده است ، همان ملاك در زمان لاحق هم باشد يعنى ملاك حكم شرع در هر دو حالت ، موجود هست - خواه آن مايع ، تغييرى بكند يا اينكه به همان حال اوّلى باقى باشد -
سؤال : اگر احتمال مىدهيد كه ملاك حكم شرع در هر دو حالت - زمان سابق و لاحق - يكى باشد پس چرا عقل در زمان لاحق ، حكمى ندارد ؟
هامش
( 1 ) - البتّه ملاك حكم عقل ، همان مصلحت يا مفسده بوده است لكن عقل فقط در يك حالت - زمان سابق - داراى حكم بود يعنى در حالتى كه تغييراتى در موضوع ايجاد نشده بود .