شرح
نفى ضرر و حرج ، نفى حكم مىكنند 2 - بعضى از ادلّهء ثانويّه اثبات حكم مىنمايند مانند ادلّهء وجوب وفاء به شرط ، وفاء به نذر و غيره . و اينك با ذكر دو مثال آن را توضيح مىدهيم .
الف - دليل « لا ضرر » را مثلا با دليل ايجاب وضوء مقايسه مىكنيم - دليل ايجاب وضوء مىگويد حتّى در مورد ضرر ، وضوء ، واجب است و دليل لا ضرر ، وجوب وضوء را در حال ضرر ، نفى مىكند بين اين دو بهحسب ظاهر ، تعارض است و نسبت بين آنها عموم و خصوص من وجه است ، يك مادّهء اجتماع و دو مادّهء افتراق دارند ، مادّهء اجتماع ، عبارتست از وضوى ضررى و دو مادّهء افتراق عبارتند از : الف :
وضوى غير ضررى ب : غير وضوى ضررى مانند غسل ضررى كه ارتباطى به وضوء ندارد ، در اين موارد نمىگوئيم در مادّهء اجتماع ، مسئله تساقط مطرح است و . . . بلكه مقتضاى جمع عرفى اين است كه مادّهء اجتماع - وضوى ضررى - را به اختيار قاعدهء لا ضرر بگذاريم و بگوئيم وضوى ضررى واجب نيست يعنى ادلّهء لا ضرر بر ادلّهء اوّليّه مقدّم هستند .
سؤال : با ظهور دليل ايجاب وضوء چه كنيم كه مىگويد مطلقا وضوء واجب است .
جواب : احكامى كه روى عناوين اوّليّه ، بار شده جنبهء اقتضائى دارند و در صورت عروض مانعى مانند ضرر ، آن حكم اقتضائى ثابت نمىشود و ادلّهء نفى ضرر در برابر آن ، يك مانع بسيار قوى هست و نمىگذارد مطابق دليل اوّلى و وجوب اقتضائى ثابت شود و فعليّت پيدا كند .
ب - مثال ديگر در مورد ادلّهء ثانويهاى كه اثبات حكم مىنمايند : دليل وجوب وفاى بهشرط از ادلّهء ثانويّه است مثلا « المؤمنون عند شروطهم » مىگويد ، اگر چيزى