شرح
فحص به اصل برائت تمسّك نمود و نماز را بدون سوره خواند امّا در واقع ، سوره جزء نماز بود در اين صورت ، عمل او باطل است و بايد اعاده نمايد بلكه بالاتر اگر فردى بدون فحص به اصل برائت ، تمسّك نمود و يك عمل عبادى را انجام داد و مطابق واقع هم بود امّا نتوانست قصد قربت نمايد باز هم عمل او باطل است .
سؤال : چرا و چگونه نتوانست قصد قربت كند ؟
جواب : بر اثر جهل و اينكه شايد مأمور به و عبادت ، چيز ديگر باشد ، نتوانست قصد قربت كند در اين صورت با اينكه اصل و پيكرهء عمل او مطابق واقع و مطابق فتواى مرجع تقليدش هست درعينحال ، عملش باطل است و بايد اعاده كند .
سؤال : چرا در صورت مخالفت و در صورتى كه عمل عبادى ، مطابق واقع باشد امّا مكلّف نتواند قصد قربت نمايد عمل او باطل و اعاده ، لازم است ؟
جواب : درصورتىكه عملش مخالف با واقع باشد ، مأمور به را اتيان ننموده است لذا بايد اعاده نمايد . و در صورتى هم كه عملش موافق واقع باشد ولى نتوانسته باشد قصد قربت كند عملش باطل است زيرا اساس و قوام عبادت به قصد قربت ، وابسته است و كسى كه پيكره و اصل مأمور به را بدون قصد قربت آورده ، مثل اين است كه اصلا مأمور به را انجام نداده است « 1 » .
هامش
( 1 ) - بنابراين از ظاهر عبارت مصنّف استفاده مىشود كه :
الف - در معاملات اگر عمل ، مطابق واقع باشد صحيح و الا فاسد است .
ب - در عبادات اگر عمل ، مطابق واقع باشد و قصد قربت از مكلّف متمشّى شود عمل صحيح است .
ج - در عبادات اگر عمل ، مخالف واقع باشد و يا اينكه مطابق واقع باشد أمّا قصد قربت ، رعايت نشود عمل ، باطل ، و اعاده لازم است .
خلاصه : ملاك صحّت و فساد در معاملات ، مطابقت و مخالفت با واقع است و در عبادات ملاك