شرح
استقلالى كه در نتيجه ، قطع طريقى از دايرهء تشبيه و تنزيل خارج مىشود .
بله اگر شارع در اين تنزيل يك تعبير جامع و عامّى بنمايد كه شامل هر دو لحاظ ( آلى و استقلالى ) بشود مىتوان گفت امارات جانشين قطع طريقى و قطع موضوعى مىشوند .
مثلا چنين بگويند . الظنّ الحاصل من خبر الواحد ينزل منزلة القطع باىّ لحاظ آلى او استقلالى ، البته لازم هم نيست اين دو لحاظ را تفصيلا اراده كند بلكه به يك نظر اجمالى هم مىتوان چنين كرد ، كما اينكه در مثال اكرم كلّ عالم ، مولا با يك لحاظ اجمالى نه تفصيلى ، همهء افراد عالم را ملاحظه مىنمايد .
امّا وجود چنين تعبير عام و جامعى صرف يك فرض است و دليل بر تنزيل به اين شكل نداريم .
لذا يا بايد دليل بر تنزيل به لحاظ آلى باشد كه در اين صورت ظنّ حاصل از خبر واحد داراى حجيّت ، منجزيّت ، معذريّت و . . . مىباشد يعنى همان احكامى را كه براى قطع طريقى گفتيم دارد . « 1 »
و يا بايد دليل بر تنزيل به لحاظ استقلالى باشد كه در اين صورت حجيّت ، منجزيّت ، معذريّت و . . . را ندارد و فقط جانشين قطع موضوعى مىشود و دخالت در موضوع دارد . يعنى زمانى كه شارع گفت : اذا قطعت بوجوب صلاة الجمعة يجب عليك التصدّق ، چنانچه ما از راه اماره ، ظن پيدا كنيم ، اين ظنّ معتبر ، جانشين قطع موضوعى مأخوذ در اين دليل شرعى مىشود و با حصول ظن به وجوب نماز جمعه ، حكم وجوب تصدّق ثابت مىگردد .
بنا بر نظر مرحوم آقاى آخوند ، فرمايش مرحوم شيخ قابل قبول نيست .
هامش
( 1 ) - و جانشين قطع طريقى مىشود .