و توهم كفاية دليل الاعتبار الدال على إلغاء احتمال خلافه و جعله بمنزلة القطع ، من جهة كونه موضوعا و من جهة كونه طريقا فيقوم مقامه طريقا كان أو موضوعا ، فاسد جدّا [ 1 ] .
شرح
اخذ بشود امارات و طرق نمىتوانند قائم مقام و نازل منزلهء قطع گردند .
بيان شيخ اعظم قدس سرّه
[ 1 ] - آنچه ذكر شد نظر مرحوم آقاى آخوند بود لكن از مرحوم شيخ انصارى ( اعلى اللّه مقامه الشّريف ) « 1 » ظاهر مىگردد كه امارات معتبره جانشين قطع موضوعى « 2 » مىشوند ( در جانشينى طرق و امارات نسبت به قطع طريقى محض اختلافى نيست ) اكنون مرحوم آقاى آخوند مهمترين دليل شيخ انصارى را ذكر مىكنند ( و حقّ مطلب اين بود كه ايشان دليل و كلام مرحوم شيخ را به صورت يك توهم كه جنبهء اهانت دارد ذكر نمىكردند ) . بيان مرحوم شيخ : زمانى كه شارع مقدّس فرمود : خبر واحد حجّت است معنى اين حجّيّت چيست ؟ ما وقتى تجزيه و تحليل مىكنيم مىبينيم شارع مىخواهد بگويد ظنّ حاصل از خبر واحد مانند قطع است يعنى اگر شما از خبر واحد به احتمال هشتاد درصد به واقع راه پيدا مىكنيد و بيست درصد احتمال خلاف مىدهيد ، اين احتمال خلاف را ناديده بگيريد و احتمال خلاف را الغاء نمائيد ، كأنّ ديگر احتمال خلافى در كار نيست . اگر معنى حجّيّت خبر واحد اينطور باشد گويا شارع اينجا يك تشبيه و تنزيلى درست كرده است و مىگويد : الظنّ الحاصل من خبر الواحد كالقطع . اگر ظنّى را تشبيه و نازل منزلهء قطع كردند وجه شباهت چيست ؟ وجه شباهت اين است : ظن در تمام آثارهامش
( 1 ) - ر . ك : فرائد الاصول / 4 .
( 2 ) - طريقى ( كشفى ) نه قطع موضوعى صفتى .