شرح
صاحب فصول : مانعى ندارد كه ملتزم به دو استحقاق عقوبت شويم امّا اين دو تداخل مىنمايند و به صورت عقاب واحد در مىآيند . « 1 »
مثالى براى تداخل - چنانچه فردى مرتكب قتل عمدى شد ، قتل او واجب است و چنانچه همان فرد ، مرتد شد ، قتل او واجب است و اگر هر دو عمل را مرتكب شد ، ابتداء دو وجوب قتل مىآيد ولى چون قتل در خارج نمىتواند تكرّر پيدا كند تداخل مىنمايد .
مرحوم آقاى آخوند مىفرمايند استحقاق دو عقوبت در عاصى داراى دو اشكال است :
1 - وجود دو استحقاق عقوبت در معصيت واقعى از نظر عقل و از نظر واقع مردود است .
اما از جهت واقع : بديهى است كه معصيت واحد دو عقوبت ندارد .
امّا از نظر عقل : فرد عاصى در برابر مولا دو هتك حرمت انجام داده است يا يك هتك ، دو گناه از او سر زده يا يك گناه ؟ - مسلّما يك هتك انجام داده است متجرّى هم مانند عاصى يك مرتبه هتك حرمت مولا را نموده است منتها مراتب هتك شدّت و ضعف دارد و اين غير از مسئلهء تعدّد عقاب است .
2 - چنانچه دو عقوبت ثابت است به چه دليل تداخل مىنمايند در مثال مذكور علّت تداخل اين است كه يك فرد را نمىتوان دو مرتبه به قتل رساند لذا مسئلهء تداخل مطرح مىشود امّا در ما نحن فيه چه مانعى دارد كه دو استحقاق عقوبت غير متداخل در كار باشد ؟
هامش
( 1 ) - ر . ك الفصول / 87 .