بقي أمور مهمة لا بأس بالإشارة إليها : الأوّل : إنه انّما لا تجري أصالة البراءة شرعا و عقلا فيما لم يكن هناك أصل موضوعي مطلقا و لو كان موافقا لها ، فإنه معه لا مجال لها اصلا ، لوروده عليها كما يأتي تحقيقه [ 1 ] .
شرح
مورد اعتنا نيست .
احتمال ضررش مورد اعتنا و توجّه عقلا نيست بعلاوه ما قاعدهء لزوم دفع ضرر محتمل را از باب مماشات از شما پذيرفتيم زيرا احتمال ( ضرر ) اگر مربوط به عقوبت اخروى نباشد واجب الدّفع نيست و قبلا بيان كرديم كه اصلا عقل در مواردى نسبت به ضرر دنيوى ترغيب مىكند و . . .
تا اينجا ادلهء سهگانه اخباريين بر وجوب احتياط را ذكر كرده و پاسخ آنها را بيان نموديم .
خلاصهء مباحثى كه در اصل برائت داشتيم :
در شبهات حكميّه ( اعمّ از شبهه وجوبى يا تحريمى ) مىتوان به برائت شرعى و عقلى تمسّك نمود البتّه در شبهات موضوعيّه هم مىتوان به اصل برائت تمسّك نمود ولى قبلا بيان كرديم كه بحث دربارهء شبهات موضوعيّه مربوط به علم فقه است و گاهى على سبيل الاستطراد در علم اصول دربارهاش بحث مىكنند .
تذكّر چند امر مهم و ضرورى
امر اوّل
[ 1 ] - برائت شرعى و عقلى « 1 » در موردى جارى مىشود كه در مرتبهء مقدّم برآن يك اصل موضوعى و حاكم جريان پيدا نكند . اگر در رتبهء متقدّم بر اصالة البراءة ، يك اصل موضوعى ( مخالف يا حتّى موافق باهامش
( 1 ) - معمولا اصالة الاباحة به برائت شرعى ، و اصالة البراءة به برائت عقلى اطلاق مىشود .