شرح
« بيان » است .
آيا لازم است بيان و برهان حتما نقلى باشد ؟
خير - اگر بيان و برهان عقلى هم باشد كافى است كما اينكه عقل حكم مىكند كه ظلم قبيح است و با وجود حكم عقل به قبح ظلم ديگر قاعدهء قبح عقاب بلا بيان در اين مورد جارى نيست .
خلاصه : اگر بيان نقلى يا عقلى وجود داشته باشد ديگر قاعدهء قبح عقاب بلا بيان جارى نمىشود .
در ما نحن فيه مىگوئيم در شرب تتن بايد احتياط كرد زيرا عقل مىگويد دفع ضرر محتمل واجب است . چرا شما قاعدهء دفع ضرر محتمل را پياده نمىكنيد و مىگوئيد عقاب بلا بيان قبيح است .
لذا اصل اين اشكال چنين است كه :
1 - چرا به قاعدهء قبح عقاب بلا بيان مراجعه مىكنيد نه به قاعدهء دفع ضرر محتمل ؟
2 - قاعدهء دفع ضرر محتمل نسبت به قاعدهء قبح عقاب بلا بيان تقدّم دارد ، زيرا قاعدهء دفع ضرر محتمل عنوان و سمت « بيانى » دارد و با وجود اين عقل به قبح عقاب بلا بيان حكم نمىكند .
جواب : مصنّف مىفرمايند مقصود از كلمهء « ضرر » در قاعدهء دفع ضرر محتمل چيست ؟
اگر مراد عقوبت است ما يك جواب به شما مىدهيم ، و اگر مقصود غير عقوبت باشد ، پاسخ ديگرى را براى شما بيان مىكنيم .
بيان ذلك : چنانچه مقصود شما از دفع ضرر محتمل اين است كه دفع عقوبت محتمل ، واجب است پس در حقيقت يك موضوع و يك حكم داريم :