إيضاح الكفاية (فارسى) — صفحة 37
در جلد دوّم كتاب كفاية الاصول مراتب چهارگانه حكم بسيار مورد بحث واقع مىشود لذا ابتدا اين چهار مرحله را توضيح مىدهيم : 1 - مرحله اقتضا 2 - مرحله انشا 3 - مرحله فعليّت 4 - مرحله تنجّز ( البته مرحوم آقاى آخوند در مباحث آينده دو نوع فعليّت درست مىكنند لكن فعلا به بحث ما ربطى ندارد ) . مراحل چهارگانهء حكم 1 - مرحلهء اقتضا - يعنى مرحله « واجديّت مصلحت و مفسده » مثلا مولا نماز را ملاحظه مىكند و مىبيند كه داراى صددرصد مصلحت لازم الاستيفاء است كه اقتضا دارد يك حكم وجوبى به نام اقيموا الصّلاة براى آن جعل نمايد و همچنين مولا شرب خمر را در نظر مىگيرد و مىبيند داراى مفسده كامل لازم الاجتناب است كه مقتضى است يك حكم تحريمى براى شرب خمر جعل نمايد ( البتّه واجب و حرام را بعنوان دو مثال روشن ذكر كرديم و الا در مستحب و مكروه هم همين مسئله و مرتبه هست ) . 2 - مرحلهء انشا - بدنبال واجديّت مصلحت و مفسده ، مولا در مقام جعل قانون برمىآيد و حكم وجوب صلاة و حرمت شرب خمر را جعل مىنمايد لكن در اين مرحله فقط مسئلهء قانونگذارى مطرح است و هنوز به جائى نرسيده كه اين احكام در خارج اجرا شود و صرف قانونى است كه زمينه مىشود روزى با شرائطى اين قانون عملى گردد از قانونى كه بدنبال مرحلهء اقتضا تحقّق پيدا مىكند به حكم انشائى تعبير مىشود . 3 - مرحلهء فعليّت - اگر مولا بخواهد حكم انشائيش به مرحله اجرا گذاشته شود و مثلا در خارج ، نماز جمعه ، اتيان و شرب خمر ، ترك شود نسبت به آنها بعث و زجر مىكند . و با اين قانون مكلّف را بجانب مأمور به تحريك مىكند يا او را نسبت به