وجوب الاحتياط التام شرعا أو عقلا - على ما عرفت تفصيله - هذا هو التحقيق على ما يساعد عليه النظر الدقيق ، فافهم و تدبر جيّدا [ 1 ] .
شرح
نقد و بررسى مقدّمهء پنجم دليل انسداد
[ 1 ] - خلاصهء مقدّمهء پنجم دليل انسداد : « اگر انسان ، به ظن عمل نكند بايد به وهم و شك عمل كند و اين قبيح است لذا مىگوئيم ظن حجّيّت دارد و اطاعت ظنّى و غير علمى كافى است » . براى توضيح متن ، مقدّمهاى را بيان مىكنيم و آن اينكه ما چهار نوع اطاعت تصوّر مىكنيم : 1 - اطاعت علمى تفصيلى : اين نوع ، امكان ندارد چون باب علم منسد است . 2 - اطاعت علمى اجمالى ( احتياط ) : اين نوع اطاعت هم ممكن « 1 » يا واجب « 2 » نيست . 3 - اطاعت ظنّى : يعنى به تمام مظنونات عمل كنيم . 4 - اطاعت شكّى و وهمى : يعنى به مشكوكات و موهومات عمل كنيم . قائلين به انسداد مىگويند : اگر اطاعت وهمى و شكّى را بر اطاعت ظنّى ترجيح دهيم ، اين قبيح است لذا مىگوئيم مطلق ظن حجّيّت دارد و اطاعت ظنّى كافى است . مصنّف در مقام جواب از مقدّمهء پنجم ، مىفرمايند : ما هم قبول داريم كه عقل ، حكم به قبح ترجيح مرجوح بر راجح مىكند ولى آيا ما ملزم هستيم كه به « ظن » يا به « وهم و شك » عمل كنيم - تا شما بگوئيد : عمل به « وهم و شك » ترجيح مرجوح بر راجح است و قبيح ، پس بايد طبق مظنّه عمل نمود و در نتيجه اطاعت ظنّى كافى است . ما سابقا توضيح داديم كه اصلا نوبت به اطاعت احتماليّه نمىرسد در جواب از مقدّمهء اوّل دليل انسداد بيان شد كه :هامش
( 1 ) - زيرا سبب اختلال نظام مىشود و اصلا جائز نيست .
( 2 ) - اگر سبب عسر و حرج شود .