شرح
مشتبه يك عنوان عامّى است ، يعنى در ناحيهء وجوب ، احتمال وجوب و در مورد حرمت ، احتمال حرمت مىدهيم كه اين احتمال ، گاهى به صورت مظنّه ( مثلا احتمال هفتاد درصد ) و گاهى به صورت شك ، يعنى احتمال متساوى الطرفين است و گاهى به صورت وهم ( مثلا احتمال ده درصدى ) مىباشد .
بيان استدلال : ما وقتى مشتبهات را ملاحظه مىكنيم يقين پيدا مىكنيم كه بين مشتبهات وجوبيّه ، تعدادى واجب واقعى مسلّم وجود دارد كه ما نمىتوانيم آنها را معيّن كنيم و در بين مشتبهات تحريميّه نيز تعدادى حرام واقعى و مسلّم هست كه ما نمىتوانيم آنها را مشخّص نمائيم « 1 » زيرا ما يقين داريم كه وجوب و حرمت محدود به مقطوع الوجوب و مقطوع الحرمه نيست بلكه تعداد اين دو كم است .
لازمهء اين يقين و علم اجمالى چيست ؟
لازمهاش اين است كه ما در تمام مشتبهات احتياط كنيم يعنى : مظنون الوجوب ، مشكوك الوجوب و موهوم الوجوب را اتيان كنيم و از مظنون الحرمه و مشكوك الحرمه و موهوم الحرمه اجتناب نمائيم « 2 » .
لكن قاعدهء نفى عسر و حرج با اين احتياط معارض است زيرا قاعدهء نفى عسر و حرج مىگويد اين نحو احتياط ، باعث مشقّت و عسر شديد است لذا احتياط تام واجب نيست .
راه حلّ مشكل چيست ؟
هامش
( 1 ) - يعنى احتمال وجوب در يك فعل و احتمال حرمت در شىء ديگر .
( 2 ) - اين نحو احتياط به احتياط تام موسوم است .