شرح
بگير و مواظب او باش . امّا اگر امير سوار بر مركب نشد ، ديگر ركابى وجود ندارد كه تو آن را بگيرى .
كلام شيخ اعظم « 1 »
مرحوم آقاى آخوند در متن كتاب به بيان فوق اشاره مىكنند . مرحوم شيخ ، در منطوق آيهء نبأ ، موضوع را طورى فرض كردهاند كه در جانب مفهوم به مشكل برخورد نمودهاند كه اين قضيّهء شرطيّه ( در آيه نبأ ) : سيقت لبيان تحقّق الموضوع و مفهوم ندارد ، و يا اگر مفهومى داشته باشد مفهوم آن قضيّه سالبهء بانتفاء موضوع است . مرحوم شيخ در اين آيه ، موضوع را « خبر فاسق » دانسته است و حكم را « وجوب تبيّن از خبر فاسق » مىداند ( شرط هم مجىء خبر مىباشد ) . يعنى اگر فرد فاسقى خبرى براى شما آورد دربارهء آن خبر تحقيق كنيد در نتيجه ، مفهوم آيه نبأ چنين مىشود : اگر فرد فاسقى خبرى براى شما نياورد دربارهء آن تحقيق نكنيد . خوب اگر فاسقى خبرى براى شما نياورد ديگر موضوع محقّق نيست و اصلا خبرى وجود ندارد كه دربارهء آن تحقيق كنيد و اين نظير قضيّهء ( ان ركب الأمير فخذ ركابه ) و ( ان رزقت ولدا فاختنه ) مىباشد . لذا مرحوم شيخ مىفرمايند اين قضيّهء شرطيّه « سيقت لبيان تحقّق الموضوع » و مفهوم ندارد و اگر مفهوم هم داشته باشد ، مفهوم آن يك ، قضيّهء سالبهء بانتفاء موضوع است .هامش
( 1 ) - ر . ك : فرائد الاصول / 72 .