فإنه يقال : إنها و إن كانت كذلك ، إلا أنها لا تفيد إلا فيما توافقت عليه ، و هو غير مفيد في إثبات السلب كليّا ، كما هو محل الكلام و مورد النقض و الإبرام ، و إنما تفيد عدم حجية الخبر المخالف للكتاب و السنة ، و الالتزام به ليس بضائر ، بل لا محيص عنه في مقام المعارضة [ 1 ] .
شرح
كلمات ، تواتر دارد - مثلا صدها نفر يك مطلب را به عبارات مختلف نقل كردهاند .
ج - تواتر اجمالى - نه در الفاظ تواتر وجود دارد و نه در معنا تواترى هست بلكه ما مواجه با اخبارى هستيم كه الفاظشان با يكديگر تفاوت دارد و مفادشان هم مختلف است لكن علم اجمالى داريم كه يكى از آن اخبار از معصوم عليه السّلام صادر شده است ولى آن خبر و روايت براى ما مشخّص نيست .
بهطور كلّى تكليف در تواتر اجمالى چيست ؟
مرحوم آقاى آخوند مىفرمايند چون ما يقين داريم كه يكى از آن اخبار از معصوم عليه السّلام صادر شده است لذا بايد قدر مشترك و قدر متيقّن بين تمام آن اخبار را اخذ نمود و اضافه برآن قدر متيقّن حجّيّت ندارد .
البتّه نسبت به قدر متيقّن يقين داريم و در عين حال احتمال مىدهيم همراه آن قدر متيقّن يك مطلب اضافهاى هم بوده است . اينها اقسام تواتر بود .
كسى كه به آن روايات براى عدم حجيت خبر واحد تمسك مىكند ، قبول دارد كه تواتر لفظى و معنوى در كار نيست بلكه مىگويد تواتر اجمالى وجود دارد و يكى از آن روايات مسلّما از معصوم عليه السّلام صادر شده است .
[ 1 ] - مرحوم مصنّف مىفرمايند بله ما هم تواتر اجمالى را قبول داريم و حكم تواتر اجمالى همان بود كه گفتيم و بايد به قدر متيقّن از آن روايات عمل كرد .
قدر متيقّن چيست ؟ .
همانطور كه بيان كرديم تعبيرات روايات مختلف بود بعضى از روايات مىگفت :
اگر علم نداريد كه روايتى از ما صادر شده است آن روايت را به ما ( معصومين ) رد كنيد كه عدم العلم هم معناى وسيعى دارد . بعضى از روايات مىگفت : اگر روايتى يك شاهد قرآنى