أو حسا و هو نادر جدا [ 1 ] .
و أخرى لا ينقل إلا ما هو السبب عند ناقله ، عقلا أو عادة أو اتفاقا ، [ 2 ] .
شرح
فرض كنيد كسى در رابطه با نماز جمعه ادّعاى اجماع كرده است كه : « صلاة الجمعة واجبة » اين اجماع به انحاء مختلفى تصوّر مىشود .
الف - گاهى ناقل اجماع سبب ( اقوال علما ) و مسبّب ( قول معصوم عليه السّلام ) را نقل مىكند كه اين خود دو قسم است :
1 - ناقل حدسا قطع به قول معصوم عليه السّلام پيدا مىكند و قطعش مستند به حواس پنجگانه نيست .
تذكّر : مراد از حدس در ما نحن فيه در مقابل حس است و اين اجماع حدسى شامل ملازمهء عقليّه ( قاعدهء لطف ) و ملازمهء عاديّه و اتّفاقيه ( اجماع حدسى ) مىشود . و واضح است كه غالب اجماعات هم مستند به حدس است .
[ 1 ] - 2 : گاهى هم ناقل اجماع ، سبب و مسبّب را عن حسّ نقل مىكند كه اين نوع اجماع بسيار كم مىباشد و دو مصداق دارد :
الف - بنحو اجماع دخولى : كه مثلا مجلسى بوده است كه علما در آنجا جمع بودند و اتّفاق بر حكمى نمودند و ناقل اجماع علم اجمالى پيدا كرده است كه امام عليه السّلام هم در آن مجلس وجود داشته است .
ب - بنحو اجماع تشرّفى : چون ناقل از اولياء اللّه بوده است و لياقت پيدا كرده است لذا خدمت حضرت مهدى ( ارواحنا فداه ) رسيده است و حكمى را از ايشان شنيده ولى به عللى آن حكم را به صورت اجماع نقل نموده است .
[ 2 ] - ب : گاهى ناقل اجماع فقط سبب را نقل مىكند كه اين « سبب » در نزد خودش باعث شده است قطع به قول امام عليه السّلام پيدا كند و اين سبب به چند صورت تصوّر مىشود :