كي يشكل تارة بعدم لزوم الإتيان حينئذ بما قامت الأمارة على وجوبه ، ضرورة عدم لزوم امتثال الأحكام الإنشائية ما لم تصر فعلية و لم تبلغ مرتبة البعث و الزجر ، و لزوم الإتيان به مما لا يحتاج إلى مزيد بيان أو إقامة برهان [ 1 ] .
شرح
حكم واقعى از مرحله اقتضا مىگذرد و به مرحله انشا مىرسد و در مرحله انشا توقف مىنمايد كه حكم واقعى عبارت از حكمى است كه براى اجرا مىباشد و مكلّف بايد عمل خود را طبق آن انجام دهد پس اگر فرضا شرب تتن در واقع حرام و در ظاهر حلال بود بين آن حكم واقعى و حكم ظاهرى اينطور جمع مىكنيم كه :
آن حرمت ، مربوط به لوح محفوظ و مقام انشا است و اين جواز هم براى فعليّت و عمل كردن و اجرا كردن ، بخاطر مصالحى كه در جعل حكم ظاهرى است منتها مراحل اين دو حكم تفاوت مىكند و مرحوم شيخ معتقد هستند كه حكم واقعى به مرحلهء فعليّت نمىرسد و در مرحلهء انشا باقى مىماند .
[ 1 ] - شايد فرمايش مرحوم شيخ بهتر از بيان مرحوم آخوند باشد . امّا روى مبناى شيخ دو اشكال خيلى مهم به ايشان شده است كه هيچكدام قابل جواب نيست ولى طبق مبناى مرحوم آقاى آخوند اين دو اشكال وارد نيست .
امّا اشكال اوّل : يك مقدّمه لازم دارد و آن اينكه : احكام الهى كه در مرحلهء اقتضا هست و هنوز به مرحلهء انشا نرسيده و قانونى برطبق اقتضا جعل نشده است ، آيا اينگونه احكام ، وجوب متابعت دارد ؟ خير ، بلكه به نظر دقيق در مرحله اقتضا حكمى در كار نيست و مرحلهء اقتضا قبل از مرحلهء جعل و اثبات حكم است .
اگر حكمى از مرحله اقتضا گذشت به مرحلهء انشا رسيد و قانون برطبق آن جعل شد ، آيا آن حكم در مرحلهء انشا و قبل از رسيدن به مرحلهء فعليّت لزوم متابعت دارد يا نه ؟
احكام تا وقتى از مرحلهء انشا به مرحلهء فعليّت نرسند اصلا وجوب متابعت ندارند