مرحوم آقاى آخوند و مرحوم حاج شيخ زين العابدين مازندرانى و برخى ديگر از علما در آن تاريخ فتوا به لزوم جهاد با روس را داده بودند و خودشان آماده آمدن به ايران مىشدند حاج شيخ زين العابدين با ديگران به كربلا آمده و منتظر آقاى آخوند بودند كه ناگاه روز بيست و يكم ذىحجّه خبر وفات او را دريافت كردند درهرصورت جنازهء آن مرحوم با شكوه فراوان تشييع و در مقبرهء حجّة الاسلام رشتى به خاك سپرده شد ولى نام او هميشه باقى و برقرار خواهد بود .
مصادر شرح حال او
در بسيارى از كتابهاى تراجم و شرح حال كه در سدهء چهاردهم نوشته شده شرح حال مرحوم آقاى آخوند آمده است و ما در اينجا به نوشتههايى كه مستقلا در اينباره نگارش يافته اشاره مىكنيم .
1 - سير العوالم فى احوال شيخنا الكاظم تأليف مرحوم سيد هبة الدّين شهرستانى .
2 - المصلح المجاهد تأليف عبد الرّحيم محمّد على .
3 - حياة الإسلام فى احوال آية اللّه الملك العلام تأليف آقا نجفى قوچانى .
4 - رهبران مشروطيّت تأليف ابراهيم صفائى .
5 - مجلّهء العلم سال دوّم شمارهء هفتم .
6 - مقدّمهء كفاية الاصول چاپ جديد .
7 - مرگى در نور يا زندگانى آخوند خراسانى تأليف نواده او عبد الحسين مجيد كفائى .
و اين آخرى بهترين اثرى است كه در اين زمينه در 464 صفحه به چاپ رسيده است و نوشتهء حاضر خلاصهاى از مطالب همين كتاب پرارج است .
قم - رضا استادى
خرداد 1369