شرح
به نظر مستدل ، مانعى ندارد كه مولا مقدّمات غير موصله را تحريم نمايد و مثلا بگويد :
هر مقدّمهاى كه در دنبالش ذى المقدّمه ، تحقّق پيدا نكند ، حرام است و تحريم مولا دليل بر اين است كه مقدّمات غير موصله ، واجب نيست .
سؤال : چه دليلى بر اين مطلب وجود دارد ؟
جواب : جائز و معقول نيست كه مولا مقدّمات موصله را تحريم نمايد - و بگويد : هر مقدّمهاى كه در دنبالش ذى المقدّمه ، اتيان شود ، حرام است - امّا تحريم مقدّمات غير موصله ، مانعى ندارد و تحريم مولا ، دليل بر اين است كه : ملاك وجوب مقدّمى در مقدّمات موصله ، تحقّق دارد امّا غير موصله ، فاقد ملاك وجوب هست .
سؤال : آيا دليل مذكور از نظر دلالت بر وجوب مقدّمهء موصله ، تمام است يا نه ؟
جواب : الف : اگر قبول كنيم كه جائز است مولا مقدّمات غير موصله را تحريم نمايد و كلام شما - مستدل - را بپذيريم ، نتيجهء دلخواه شما برآن ، مترتّب نمىشود .
توضيح ذلك : اگر مولا بگويد مقدمات غير موصله ، حرام است ما هم مىگوئيم فقط مقدمات موصله ، واجب است امّا ثمرهء آن با نتيجهء بيان شما ، مختلف است زيرا در فرض مذكور ، مقدّمهء موصله ، واجب مىشود و غير موصله واجب نمىشود امّا علّتش اين است كه مولا آن را تحريم كرده نه ، « به خاطر اينكه ملاك وجوب غيرى در آن ، تحقّق ندارد . »
همانطور كه قبلا بيان كرديم اگر انقاذ غريق و حفظ نفس محترم ، داراى دو طريق - حلال و حرام ، يعنى عبور از ملك غير ، بدون رضايت او - باشد ، آن طريق حرام ، وجوب غيرى و مقدّمى ندارد امّا علّتش ، نداشتن ملاك مقدّميّت نيست بلكه به خاطر ابتلاء به مانع - حرمت - وجوب مقدّمى پيدا نمىكند « 1 » .
در محلّ بحث هم اگر مولا مقدمات غير موصله را تحريم نمايد ما هم مىگوئيم
هامش
( 1 ) - فرض مسئله در موردى هست كه طريق انقاذ ، منحصر به عبور از ملك مردم نيست بلكه داراى دو طريق - حلال و حرام - هست .