شرح
مرحوم آقاى آخوند كأنّ از ايشان سؤال مىكنند كه : آيا مقدّمهاى كه بدون قصد توصّل ، اتيان شود كافى هست يا نه ؟ به عبارت ديگر : نصب سلّمى كه قصد توصّل ، همراهش نباشد ، كفايت مىكند يا نه ؟
جواب : شيخ اعظم ، اعتراف كردهاند كه : اگر مقدّمه ، بدون قصد توصّل ، اتيان شود ، كافى هست « 1 » .
قاعدتا هم بايد كافى باشد زيرا اگر نصب سلّم ، بدون قصد توصّل هم اتيان شود ، انسان را قادر بر « كون على السّطح » مىنمايد .
سؤال : اگر اتيان مقدّمه ، بدون قصد توصّل ، كفايت مىكند پس چرا به نظر شما - شيخ اعظم - وجوب غيرى ندارد ؟ به عبارت ديگر : اگر بر يك عمل اختيارى و غير حرام ، همان اثر واجب ، مترتّب مىشود « 2 » ، چرا آن عمل اختيارى و غير حرام ، وجوب پيدا نكند و نقص آن چيست كه وجوب غيرى نداشته باشد ؟
به عبارت واضحتر : نصب سلّم بدون قصد توصّل اگر تمام هدف واجب غيرى را تأمين مىكند پس چرا داراى وجوب غيرى نباشد ؟
جواب : ممكن است مرحوم شيخ يا ديگران چنين پاسخى را بيان كنند كه : ما مورد - يا مواردى - را به شما ارائه مىدهيم كه يك شىء ، هدف واجب را تأمين كند ، بدون اينكه وجوب داشته باشد .
مثال : مورد واضح و روشن مسئله ، همان مثال قبل است كه : فرض كنيد ، مسلمانى در معرض غرق و هلاكت است امّا شما از دو طريق مىتوانيد او را نجات دهيد : يكى اينكه وارد ملك غير شويد و بدون رضايت مالك از آنجا عبور كنيد و ديگر اينكه از زمين
هامش
( 1 ) - گرچه به نظر ايشان واجب نيست ، چون قصد توصل به آن نشده .
( 2 ) - همان نتيجهاى كه بر واجب ، مترتّب مىشود برآن عمل اختيارى هم همان اثر ، مترتّب مىشود .