شرح
امكان تحقّق نماز ، وجود ندارد پس ملاك ثبوت ملازمه و وجوب غيرى مقدّمه ، همان « مقدمية المقدّمه » هست و قصد توصّل ، مدخليّتى در وجوب مقدّمه ندارد « 1 » و لذا مرحوم شيخ هم اعتراف نمودهاند كه : اگر كسى فرضا مقدّمه « 2 » و نصب سلّم را بدون قصد توصّل اتيان كرد ، كافى و مجزى هست « 3 » - لحصول ذات الواجب .
سؤال : علّت كفايت چيست ؟ اگر هدف مقدّميّت و وجوب مقدّمه را تحصيل نمىكند پس چرا مجزى هست و اگر تحصيل مىنمايد پس معلوم مىشود قصد توصّل ، مدخليّتى ندارد و ملاك ، نفس مقدّميّت است ، بنابراين : تخصيص وجوب مقدّمه به خصوص آن مقدّمهاى كه « قصد به التوصّل من المقدّمة » ، بلامخصّص است زيرا وقتى هدف و ذات واجب ، تحقّق پيدا كرد ، نبايد گفت آن مقدّمه ، واجب نيست .
قوله : « فافهم . » « 4 »
هامش
( 1 ) - آرى اگر قصد توصّل ، همراه مقدمه باشد و مكلّف ، مقدّمات را به خاطر ذى المقدمه انجام دهد ، عنوان اشق الاعمال و احمز الاعمال برآن ذى المقدمه ، مترتب مىشود لذا به آن جهت ، ثواب بيشترى نصيب مكلّف مىشود لكن مسألهء استحقاق مثوبت با مسألهء وجوب مقدّمه ، دو بحث مستقل هست و ما فعلا بحثى دربارهء ثواب نداريم بلكه مقصودمان اين است كه : آن وجوب مقدّمى كه براى مقدّمه ، ثابت است آيا موضوعش ذات مقدّمه هست يا اينكه ذات مقدّمه به ضميمهء قصد توصل ، مقدّمه مىباشد ؟
( 2 ) - البته مقدّمهء غير عبادى ، امّا مقدمات عبادى مانند طهارات ثلاث ، بحث خاصى داشتند كه اخيرا بيان كرديم .
( 3 ) - گرچه واجب نيست چون قصد توصل در آن ، مطرح نبوده .
( 4 ) - و لعلّه اشارة الى ان مجرد الاجتزاء بما لم يقصد به التوصل مما لا يكشف عن اتصافه بالوجوب الغيرى و هذا كما فى المقدمة المحرمة حيث يجتزئ بها و ليست هى متصفة بالوجوب قطعا الا ان عدم الاتصاف بالوجوب فيها كما سيأتى ليس الا لاجل المانع عنه و هو الاتصاف بالحرمة لا لفقد المقتضى اى الملاك كما لا يخفى و عليه فلا يبقى وجه لقوله « فافهم » ، فافهم جيدا . ر . ك : عناية الاصول 1 / 370 .