شرح
قوله : « فتأمّل . » « 1 »
استدراك و توجيه مذكور ، نسبت به بيان شيخ اعظم ، صحيح نيست زيرا : يكى از مقدّمات حكمت ، اين است كه قرينهاى بر تقييد ، مطرح نباشد ، امّا اختلافى هست كه منظور از نبودن قرينه بر تقييد ، اين است كه قرينهء متّصل موجود نباشد يا اينكه اصلا قرينهاى نباشد و لو منفصلا ؟
شيخ اعظم از كسانى هستند كه معتقدند نبودن قرينه ، اعمّ از قرينهء متّصل و منفصل است يعنى اگر مولا فرضا بعد از يك ماه ، قرينهاى بر تقييد ، اقامه نمود ، كشف مىكنيم كه از اوّل ، مقدّمات حكمت ، تمام نبوده زيرا نبودن قرينه ، اختصاصى به قرينهء متّصل ندارد لذا طبق مبناى شيخ اعظم در فرض اخير مسئله كه مولا بعد از بيست و چهار ساعت ، مقيّد منفصلى ذكر كرده و فرموده « فليكن الاكرام بعد مجىء زيد » ظهور اطلاقى ، ثابت نشده زيرا . . .
جمعبندى : هر دو وجهى را كه شيخ اعظم رحمه اللّه براى رجوع قيد به مادّه ، ذكر كردند ، باطل است ، نمىتوان قيد را به هيئت ارجاع داد و نمىتوان آن را مربوط به مادّه دانست بلكه در صورت شك مىتوان با رجوع به اصول عمليّه و اصل برائت - به همان كيفيّتى كه بيان كرديم - وظيفه را مشخص نمود .
هامش
( 1 ) - الف : يمكن ان يكون اشارة الى ان تحكيم اصالة الاطلاق فى الهيئة لا يجدى فى اثبات كون القيد قيدا للمادة لعدم ثبوت بناء العقلاء عليه و اذا لم يثبت ذلك لا يجب فعله عقلا لاصالة البراءة فلا ثمرة ح لتقديم اطلاق الهيئة اللهم الا ان يجب فعله للعلم بعدم الاثر بدونه كما سبق . ر . ك :
حقائق الاصول 1 / 257 .
ب : و لعله اشارة الى ضعف ما ادعاه من عدم كون العمل المشارك مع التقييد فى الاثر على خلاف الاصل و ذلك لما اوردناه عليه نقضا و حلا كما عرفت آنفا فلا نعيد . ر . ك : عناية الاصول 1 / 342 .