شرح
موجود اخذ فيه و لو « متأخّرا » ب او « مطلقا » ج منجّزا كان او معلّقا .
الف : وجوب ذى المقدّمه ممكن است مشروط به شرطى باشد كه آن شرط فعلا موجود است مانند حج ، نسبت به استطاعت .
ب : طبق بيانى كه ما ذكر كرديم : اگر حج را نسبت به استطاعت در نظر بگيريد ، شرطش ، شرط « مقارن » هست يعنى بايد استطاعت ، تحقّق پيدا كند تا وجوب ، فعليّت داشته باشد و اگر همان حجّ مشروط به استطاعت به شرط مقارن را با زمان ، مقايسه كنيد وجوبش مشروط است امّا زمان ، به نحو شرط « متأخّر » مدخليّت دارد .
ج : ممكن است ذى المقدّمه ، واجب مطلق باشد ، منجزا كان او معلّقا .
بههرحال بايد ذى المقدّمه ، وجوب فعلى داشته باشد تا اينكه مقدّمه ، وجوب غيرى فعلى پيدا كند .
قوله : « فيما اذا لم يكن مقدّمة للوجوب « 1 » ايضا « 2 » . »
2 - شرط دوّم وجوب فعلى غيرى مقدّمهء وجوديّه ، اين است كه : مقدّمهء وجودى نبايد عنوان مقدّمهء وجوبى هم داشته باشد به عبارت ديگر اگر شىء هم مقدّمهء وجوديّه باشد هم مقدّمهء وجوبيّه ، در اين صورت ، آن مقدّمه ، وجوب غيرى پيدا نمىكند .
سؤال : كداميك از مقدّمات ، ممكن است مجمع العنوانين باشد ؟
جواب : « وقت » « 3 » نسبت به نماز ، در دو جهت ، دخالت دارد ، هم در وجوب نماز ، مدخليّت دارد هم در وجود نماز ، دخيل هست مثلا نماز ظهر ، قبل از زوال هم باطل است
هامش
( 1 ) - لم يظهر وجه لهذا الشرط بعد فرض كون الوجوب مطلقا اذ لو كانت مقدمة وجود الواجب مقدمة لوجوبه ايضا لخرج ذو المقدمة عن كونه واجبا مطلقا . و « بالجملة » : حقيقة اطلاق الوجوب عدم تقيده به شرط .
( 2 ) - يعنى : كما تكون مقدمة لوجود الواجب اذ لو كانت مقدمة للوجوب لما كان وجوب ذى المقدمة فعليا حتى يسرى منه الى مقدماته ] ر . ك : منتهى الدراية 2 / 204 .
( 3 ) - وقت - زمان - از امور غير اختيارى هست .