شرح
منتها كدام حج ، واجب است ؟
حج ، عن استطاعة ، حجّ مقيّد به استطاعت ، واجب است مانند نماز مقيّد به طهارت ، همانطور كه در نماز مقيّد به طهارت ، شما موظّف هستيد طهارت را تحصيل كنيد در حجّ مقيّد به استطاعت هم ممكن است كسى بگويد طبق مبناى شيخ اعظم ، تحصيل استطاعت ، واجب است و فرقى بين استطاعت و طهارت نيست و آن دو در « واجب » اخذ شده و قيد مأمور به و مكلّف به هست .
در جواب ، چنين مىگوئيم كه : بين آن دو ، فرق هست و در كلام شيخ رحمه اللّه هم به آن اشاره شده كه :
آن امر اختيارى كه قيد براى مكلّف به قرار داده مىشود ، گاهى به اين نحو است كه :
نظر مولا ، اين نيست كه شما قيد و شرط را در خارج ، تحصيل كنيد « 1 » بلكه منظور او ، اين است كه اگر قيد و استطاعت ، خودبهخود ، حاصل شد ، شما مكلف به ، را اتيان نمائيد .
بنا بر مبناى شيخ اعظم با اينكه استطاعت ، مانند طهارت ، جنبهء مقدّمهء وجوديّه دارد و مقدّمات وجوديّه از باب مقدّمهء واجب ، داراى وجوب هستند امّا درعينحال ، وضع استطاعت با طهارت ، متفاوت است و استطاعت ، واجب التّحصيل نيست به خلاف طهارت كه تحصيلش لازم است .
نتيجه : در مسئله حج ، نسبت به استطاعت ، بين نظر ما و عقيدهء شيخ رحمه اللّه هيچگونه تفاوتى نيست .
هامش
( 1 ) - و گاهى نحوهء اخذ قيد در مأمور به به نحوى است كه مكلّف بايد آن را تحصيل كند مانند « صلّ مع الطّهارة . »