شرح
گفت : آنچه ( از وسائل سحر ) مىتوانيد بيفكنيد ، بيفكنيد « 1 » .
6 - تعجيز :
مانند« وَ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ . . . »- سورهء بقره ، آيهء بيست و سه - گفتهاند هيئت افعل - فأتوا - در تعجيز استعمال شده يعنى شما عاجز هستيد كه سورهاى مانند قرآن بياوريد .7 - تسخير :
مانند« وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ فَقُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ »- سورهء بقره آيه شصت و پنج - يعنى : « بهطور قطع ، حال كسانى از شما كه در روز شنبه نافرمانى و گناه كردند ، دانستيد ، ما به آنها گفتيم به صورت بوزينههاى طردشدهاى درآئيد « 2 » . » همانطور كه اشاره كرديم براى هيئت امر ، پانزده معنا بلكه تا بيست و چهار معنا ، ذكر كردهاند « 3 » . اكنون به بيان پاسخ سؤالى را كه اخيرا مطرح كرديم مىپردازيم كه : اوّل بايد معلوم شود كه آيا هيئت افعل در معانى مذكور « استعمال » شده ، سپس تعيين كنيم كه برفرض استعمال آيا به نحو حقيقت در آن معانى به كار رفته يا مجاز ؟ مرحوم آقاى آخوند رحمه اللّه معتقدند كه اصلا هيئت افعل در آن معانى استعمال نشده وهامش
( 1 ) - ر . ك : تفسير نمونه 8 / 360 .
( 2 ) - ر . ك : تفسير نمونه 1 / 396 .
( 3 ) - « الاول : الوجوب نحو« أَقِيمُوا الصَّلاةَ » *. الثانى : النّدب نحو« فَكاتِبُوهُمْ »فانّ الكتابة لما كانت مقتضية للثواب و ليس فى تركها عقاب ، كانت مندوبة الثالث : الاباحة نحو« كُلُوا وَ اشْرَبُوا » *. . . الخامس : الإرشاد :
نحو« فَاسْتَشْهِدُوا »فان اللّه تعالى ارشد العباد عند المداينة الى الاستشهاد رعاية لمصلحتهم قيل الفرق بينه و بين الندب ان الندب لثواب الآخرة و الارشاد لمنافع الدنيا . . . السادس : الامتنان نحو« كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ » *بالامر يدل على الامتنان عليهم السابع : الاكرام للمأمور نحو« ادْخُلُوها بِسَلامٍ آمِنِينَ »فان ضم السلام و الامن عند الامر بدخول الجنة قرينة الاكرام . . . الحادى عشر : التسوية نحو« فَاصْبِرُوا أَوْ لا تَصْبِرُوا »الثانى عشر : الدّعاء نحو « اللهم اغفر لى » . . . الخامس عشر : التكوين و هو الايجاد نحو« كُنْ فَيَكُونُ » *.
ر . ك : معالم الدين 39 .