شرح
فرض آنكه داراى معانى متكثّرى باشد ، آيا تمام آنها موضوع له صيغهء امر هستند به نحوى كه استعمال هيئت امر در آن معانى به نحو حقيقت است ؟
در كلمات اصوليّين ، معانى متعدّدى براى صيغهء امر ديده مىشود به نحوى كه در حاشيهء كتاب معالم ، پانزده معنا براى آن ذكر شده .
بعضى از معانى صيغهء امر عبارتند از :
1 - تمنّى :
مانند « الا ايّها الليل الطّويل الا انجلى » در مثال مذكور ، هيئت امر در تمنّى استعمال شده و شاعر تمنّى مىكند كه تاريكى شب از بين برود .2 - تهديد :
مانند قول خداوند متعال در آيهء چهلم سورهء فصّلت كه فرموده است :« . . . اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ . »در زبان فارسى هم گاهى انسان در مقام تهديد به كسى مىگويد « هر كارى مىخواهى بكن . »3 - انذار :
شبيه كلام پروردگار متعال در آيهء شصت و پنج سورهء هود كه گفتهاند : در مقام انذار ، استعمال شده است« فَعَقَرُوها فَقالَ تَمَتَّعُوا فِي دارِكُمْ ثَلاثَةَ أَيَّامٍ ذلِكَ وَعْدٌ غَيْرُ مَكْذُوبٍ »يعنى : « آنها آن را از پاى درآوردند و او به آنها گفت : ( مهلت شما تمام شده ) سه روز در خانههايتان متمتّع گرديد ( و بعد از آن عذاب الهى فرا خواهد رسيد ) اين وعدهاى است كه دروغ نخواهد بود « 1 » . »4 - اهانت :
براى آن به قول خداوند متعال - آيهء چهل و هشت سورهء دخان - مثال زدهاند :« ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَأْسِهِ مِنْ عَذابِ الْحَمِيمِ ذُقْ إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْكَرِيمُ . »5 - احتقار :
براى آن به آيهء هشتاد سورهء يونس ، مثال زدهاند :« فَلَمَّا جاءَ السَّحَرَةُ قالَ لَهُمْ مُوسى أَلْقُوا ما أَنْتُمْ مُلْقُونَ »يعنى : « هنگامى كه ساحران آمدند موسى عليه السّلام به آنهاهامش
( 1 ) - ر . ك : تفسير نمونه 9 / 153 .