وضع له اللفظ ، فإنّه لا مجال لتوهّم أخذ مفهوم الإرادة فيه ، كما لا يخفى ، و هكذا الحال في طرف الموضوع « 1 » [ 1 ] .
شرح
امر پنجم موضوع له الفاظ ، ذوات معانى است
[ 1 ] - آيا موضوع له الفاظ ، ذوات معانى است بدون اينكه قيدى و خصوصيّتى در آن دخالت داشته باشد يا اينكه در موضوع له الفاظ ، عنوان « اراده » مستعمل هم مدخليّت دارد ؟ آيا موضوع له انسان ، عبارت است از « حيوان ناطق » و موضوع له زيد ، همان وجود خارجى است بدون اينكه « ارادهء » لافظ در آن دخالت داشته باشد ؟ فرضا اگر « اراده » جزء يا شرطا در موضوع له الفاظ ، دخالت داشته باشد ، آيا مفهوم اراده ، مدخليّت دارد يا مصداق اراده ؟ مقدّمه : همانطور كه « انسان » داراى مفهوم كلّى - حيوان ناطق - و مصداق - وجودات خارجيّه - مىباشد ، « اراده » هم داراى مفهوم كلّى و مصداق است كه كلمهء « الإرادة » براى آن مفهوم وضع شده و ما تا لفظ « اراده » را مىگوئيم همان معنا به ذهن شما خطور مىكند - يعنى قصد و توجّه - « اراده » داراى افراد و مصاديق واقعيّهاى هم مىباشد كه عبارت است از ارادههاىهامش
( 1 ) - هذا مربوط بقوله السّابق بداهة ان المحمول على زيد فى زيد قائم و المسند اليه فى ضرب زيد مثلا هو نفس القيام و الضّرب لا بما هما مرادان فيقول و هكذا الحال فى طرف الموضوع اى فيكون الموضوع هو نفس زيد بما هو هو لا بما هو مراد للّافظ و الاولى كان ذكر ذلك ذيل الدّليل الثّانى قبل ذكر الدّليل الثّالث . ر . ك عناية الاصول 1 / 39 .