امثال آنها .
سؤال : آيا زمانى كه جملهء بعت در مقام خبر ، استعمال مىشود با آنوقتى كه در مقام انشاء به كار مىرود معنايش متفاوت است و آيا دو حقيقت و دو معنا دارد يا اينكه مقام و كيفيّت استعمال متفاوت است ؟
جواب : معناى كلمهء « بعت » كه در مقام خبر يا انشاء استعمال مىشود تفاوتى ندارد - موضوع له و مستعمل فيه آن يكى است - امّا اين كلمه - و امثال آن - گاهى در مقام اخبار از فروش يك ماه قبل ، استعمال مىشود در اين صورت چهرهء خبر به خود مىگيرد و گاهى هم در مقام انشاء ، معامله و ايجاد بيع استعمال مىشود و عنوان انشاء به خود مىگيرد امّا « بعت » دو معنا ندارد . مىدانيم كه انشاء و ايجاد بيع و زوجيّت و امثال آنها اين است كه به وسيلهء جملات مذكور ، قصد مىكنيم كه بيع ، حاصل شود و زوجيّت كه يك امر اعتبارى است ، تحقق پيدا كند .
تذكّر : قبلا توضيح داديم كه موضوع له و مستعمل فيه كلمهء « من » و « ابتداء » واحد ، امّا مقام و محلّ استعمال آنها متفاوت است به همين ترتيب ، موضوع له و مستعمل فيه جملاتى كه در مقام انشاء و خبر به كار مىروند يكى امّا كيفيّت و محلّ استعمال آنها متفاوت است ولى عبارت اخير مصنّف « ره » كمى موهم خلاف اين مطلب است و ظهور دارد كه مستعمل فيه جملهء خبرى و انشائى ، متفاوت و متعدّد است زيرا ايشان فرمودهاند : ثم لا يبعد . . . فيكون الخبر موضوعا ليستعمل « فى حكاية » . .
معناى عبارت « . . . فى حكاية . . . » اين است كه مستعمل فيه آن - جملهء خبرى - حكايت است لكن همانطور كه مرحوم مشكينى هم اشاره كردهاند ، در عبارت مذكور مسامحهء واضحى هست كه مستعمل فيه آن ، حكايت نيست بلكه در مقام حكايت ، استعمال مىشود لذا اگر كلمهء « مقام » به آن عبارت اضافه شود مسئله كاملا واضح و
إيضاح الكفاية (فارسى) — صفحة 67
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٦٧