شرح
نتيجه : الف : مقصود از « ذاتى » مشخّص شد . ب : نكتهء عدم نياز ذاتى به علّت هم بيان شد . اكنون زمان آن رسيده كه به اصل مطلب بپردازيم :
1 - معناى سعادت و شقاوت چيست 2 - آيا سعادت و شقاوت جزء ذاتيّات لا يعلّل است يا اينكه ربطى به آن ندارد .
معناى سعادت و شقاوت
مفهوم سعادت و شقاوت در محيط عقلاء و در محيط شرع ، متّحد است امّا چون اغراض ، مختلف است ، آن اهداف ، معنا را ممتاز مىكند . توضيح ذلك : « سعيد » كسى است كه به آمال و مقاصد خود برسد و « شقى » كسى است كه نتواند خواستهها و اهداف خود را تأمين نمايد . مفهوم « سعيد » از ديد و نظر مردمى كه تمام توجّهشان به امور مادّى مىباشد اين است كه انسان به تمام مسائل و امور زندگى اعمّ از جاه ، مقام ، تمتّعات و لذّات نائل شود و از نظر عقلاى مادّى به چنان فردى « سعيد » گفته مىشود و در محيط شرع به كسى سعيد ، اطلاق مىشود كه توانسته باشد براى عالم آخرت ، زاد و توشهاى تهيّه كرده و راهى به سوى بهشت داشته باشد و « شقى » كسى است كه نتوانسته براى خود راهى به بهشت فراهم كند بلكه مسيرى را انتخاب كرده كه به دوزخ ، منتهى مىشود و لذا در روايات و همچنين قرآن چنين آمده است :« يَوْمَ يَأْتِ لا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ فَمِنْهُمْ شَقِيٌّ وَ سَعِيدٌ فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيها زَفِيرٌ وَ شَهِيقٌ . . .وَ أَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ . . . »« 1 ».خلاصه : اصل مفهوم سعادت و شقاوت در محيط شرع و از نظر عقلاء ، واحد است امّا چون اغراض ، مختلف است ، سعادت در محيط شرع ، يك معنا - حصول به بهشت - و سعادت در محيط عقلاء ، معناى ديگرى دارد كه بيان كرديم .هامش
( 1 ) - سورهء هود : 108 و 106 .