خداوند خارج است يا نه ؟
به عبارت ديگر : آيا ممكن است قدرت خداوند متعال به ممتنعات - مانند اجتماع نقيضين - تعلّق بگيرد يا نه ؟
جواب : دو فرض براى آن تصوير مىكنيم تا مقدّمهاى شود براى جواب اشكال :
الف : اگر بگوئيد از حيطهء قدرت الهى خارج است ، لازمهاش اين است كه قدرت او محدود باشد درحالىكه ادلّه نقلى و عقلى دلالت بر عدم محدوديّت قدرت خداوند مىكند .
ب : اگر بگوئيد امكان دارد قدرت پروردگار به اجتماع نقيضين تعلّق گيرد و او مىتواند محال را ممكن نمايد ، معنايش اين است كه قاعدهء عقليّه - استحالهء اجتماع نقيضين - تخصيصبردار هست و عموميّت ندارد و در نتيجه اگر قاعدهء عقلى مذكور ، عموميّت پيدا نكرد ، شما اصلا نمىتوانيد نتيجهاى از قياسات و قضايا بگيريد و معناى قابل تخصيص بودن قاعدهء عقلى مذكور ، اين است كه :
بشر نمىتواند بين نقيضين جمع نمايد امّا خالق متعال كه صاحب قدرت مطلقه هست ، هيچ مانعى ندارد كه بين آن دو جمع نمايد و در نتيجه وقتى اجتماع نقيضين و لو از يك طرف - يعنى خداوند - بتواند تحقّق پيدا كند ، هيچ نتيجهاى را نمىتوان از قضايا و قياسات گرفت يعنى با توجّه به دو مثال مذكور :
هم ممكن است عالم ، حادث باشد و هم امكان دارد ، حادث نباشد و فلان شىء هم وجود داشته باشد و هم وجود نداشته باشد .
خلاصهء اشكال : اگر اجتماع نقيضين از دائرهء قدرت الهى خارج باشد ، لازمهاش محدوديّت قدرت خداوند متعال است و چنانچه بتواند متعلّق قدرت الهى قرار گيرد ، نتايج حاصله از براهين ، بدون فائده مىشود زيرا قاعدهء عقليّه - استحالهء اجتماع نقيضين - قابل تخصيص مىشود و . . .
جواب : هم قدرت خداوند متعال ، مطلق و غير محدود است و هم مسألهء اجتماع
إيضاح الكفاية (فارسى) — صفحة 469
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٤٦٩