شرح
آيا نفس عنوان « شىء » به تنهائى براى موضوع ، ضرورت دارد يا شىء مقيّد به قيد ضرورت دارد ؟
اگر بفرمايند كه نفس مفهوم شىء به تنهائى براى موضوع ، امر ضرورى است ، در اين صورت مىگوئيم اشكالى ندارد براى هر چيزى عنوان « شىء » و عنوان « ذات » ضرورت دارد لكن محمول قضيّهء ما مفهوم شىء به تنهائى نيست بلكه محمول قضيّه ، مقيّد است و شما نمىتوانيد « شىء » را به تنهائى ملاحظه كنيد پس بايد آن را با قيدش در نظر گرفت و گفت « الانسان شىء له النّطق » يا « الانسان شىء له الكتابة » و مقيّد بما هو مقيّد چهبسا ضرورى نباشد و خود شما - صاحب فصول - فرموديد : « لجواز ان لا يكون ثبوت القيد ضروريّا انتهى » . مگر اينكه شما بگوئيد قضيّهء ما ضروريّهء به شرط محمول است - موضوع قضيّه تقيّد به وجود محمول دارد - كه در فرض مذكور ، صورت قضيّه چنين است « الانسان الذى هو شىء له الكتابة شىء له الكتابة » و قضيّهء مزبور ، ضروريّه است امّا همانطور كه قبلا هم بيان كرديم ، فرض مذكور ، خارج از بحث ما هست و در موادّ قضايا بايد ذات « 1 » موضوع ، ملاحظه شود نه موضوع به شرط محمول و الا موادّ تمام قضايا منحصر به ضروريّه مىشود .
خلاصه : شما نمىتوانيد موضوع قضيّه را « الانسان الذى هو شىء له الكتابة » قرار دهيد زيرا موضوع بايد ذات انسان باشد و هيچ تقيّدى به محمول نداشته باشد در نتيجه اگر موضوع قضيّه ، ذات انسان باشد ، همان بيانى را كه شما - صاحب فصول - در مقام اشكال به شق دوّم ، ذكر كرديد ، اينجا هم جريان پيدا مىكند كه :
البتّه ثبوت « شىء » براى انسان ، ضرورت دارد لكن محمول قضيّه فقط « شىء »
هامش
( 1 ) - بدون تقيّد به وجود محمول يا عدم آن .