مىكنيد قول امام صادق « عليه السّلام » به وسيلهء قول زراره ، ثابت مىشود يا نه ، واقعا بحث از عوارض قول امام مىكنيد ؟ خير
كما اينكه وقتى به صورت كان تامّه مىگوئيد زيد ، وجود دارد ، از عوارض زيد ، بحث نمىكنيد بلكه بحث شما دربارهء اصل تحقّق و عدم تحقّق زيد است .
و اگر مقصودتان ثبوت واقعى و حقيقى نباشد بلكه منظور ، ثبوت تعبّدى باشد ، گفتيم مفهوم و معناى ثبوت تعبّدى ، وجوب عمل برطبق خبر زراره مىباشد .
سؤال : آيا وجوب عمل برطبق خبر عادل و زراره از احكام قول امام صادق « عليه السّلام » است يا از احكام خبر زراره مىباشد ؟
در فرض قبل اصلا بحث از عوارض مطرح نبود بلكه بحث دربارهء وجود و عدم وجود بود اما در فرض مذكور ، بحث از عوارض مطرح است امّا بايد ديد « معروض » چيست ؟
هنگامى كه گفته مىشود بر شما واجب است كه عمل كنيد بايد ديد كه عمل برطبق چه چيز لازم است . واضح است كه در اين فرض ، خبر زراره ، داراى وجوب عمل تعبّدى است نه قول امام « عليه السّلام » ، آرى در علم كلام دربارهء وجوب عمل برطبق قول امام « عليه السّلام » بحث مىكنيم نه در علم اصول و ما اينجا بحث كلامى نداريم بلكه در محلّ بحث ، هنگامى كه دقّت مىكنيم متوجّه مىشويم كه « وجوب العمل » معروضش ، خبر زراره است نه قول الامام « عليه السّلام » و اصلا در علم اصول بحث نمىكنيم كه آيا واجب است برطبق قول امام صادق « عليه السّلام » عمل كرد يا نه .
خلاصهء اشكال مصنّف به كلام شيخ اعظم « قدّس سرّهما » : اگر منظور از « ثبوت » ثبوت واقعى است در اين صورت ، بحث از عوارض ، مطرح نيست و اگر مقصودتان ثبوت تعبّدى است در اين فرض ، بحث از عوارض مىكنيد امّا معروضش سنّت حاكيه ، يعنى نقل زراره مىباشد - اين مطالب در صورتى است كه مقصود از سنّت
إيضاح الكفاية (فارسى) — صفحة 35
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٣٥