همان محمولاتى است كه در مسائل ، مطرح است مانند مرفوعيّت ، منصوبيّت و مجروريّت - كه در علم نحو مطرح است - و مقصود از موضوعات هم همان موضوعات مسائل است كه اين مطلب ، از تعبير مصنّف هم استفاده مىشود . زيرا ايشان فرمودهاند :
و قد انقدح بما ذكرنا انّ تمايز العلوم انّما هو باختلاف الاغراض الدّاعية الى التّدوين « لا الموضوعات و لا المحمولات » پس معلوم مىشود كه مقصودشان همان موضوعات مسائل است ، كما اينكه در باب محمولات هم چارهاى نيست جز اينكه بگوئيم مقصود ، محمولات مسائل است .
تذكّر : يكى از احتمالات ، اين بود كه تمايز علوم را به تمايز محمولات بدانيم و احتمال ديگر ، اين بود كه تمايز علوم را به تمايز موضوعات بدانيم كه مصنّف ، نسبت به هر دو احتمال ، اشكالى نمودهاند كه :
اگر تمايز علوم را به تمايز موضوعات يا محمولات بدانيد ، تالى فاسدش اين است كه : هر باب بلكه هر مسألهاى بايد يك علم مستقل به حساب آيد مثلا وقتى در علم « نحو » مىگوئيم « باب المرفوعات » بديهى است كه محمولات آن متّحد ، امّا موضوعاتش مختلف است ، مصنّف كلمهء « بل » استعمال نموده و فرمودهاند هر مسئله بايد علم مستقلى به حساب آيد مثلا در باب مرفوعات با موضوعات مختلف ، مواجه هستيم مانند « الفاعل مرفوع و المبتدأ مرفوع و . . . » .
دليل مصنّف « ره » : اگر ملاك تمايز علوم را به تمايز محمولات و يا موضوعات بدانيم بايد هر باب يا هر مسئله را علم مستقلى محسوب نمود درحالىكه كسى نمىتواند به آن ، ملتزم شود .
تذكّر : كسى كه تمايز علوم را به تمايز موضوعات مىداند ، توجّه و عنايتى به موضوعات مسائل آن ندارد بلكه توجّهش به موضوع كلّى علم است - كه به فرمايش
إيضاح الكفاية (فارسى) — صفحة 27
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص٢٧