شرح
مورد اتّفاق و يك جهت محلّ اختلاف هست امّا مسألهء مورد اتّفاق :
1 - الف : اگر ذاتى - زيد - تلبّس به مبدئى - ضرب - دارد مثلا زيد تلبّس به مبدأ دارد و مشغول ضرب هست و ما به لحاظ حالى كه اشتغال به زدن دارد ، عنوان ضارب را بر او منطبق كرده و بگوئيم « زيد ضارب » بلا اشكال ، استعمال آن مشتق ، حقيقى است نه مجازى بنابراين :
« لا خلاف فى كون المشتق حقيقة فى المتلبّس بالمبدا فى الحال » « 1 » .
ب : چنانچه ذاتى - زيد - در آينده مىخواهد تلبّس به مبدئى مانند ضرب پيدا كند ولى شما به لحاظ اينكه او فردا اشتغال به ضرب ، پيدا مىكند ، اكنون عنوان ضارب را بر او منطبق نموده و بگوئيد « زيد ضارب » بلا اشكال ، استعمال آن مشتق ، مجازى است نه حقيقى .
مثال ديگر : چنانچه به فردى كه در دانشكدهء پزشكى تحصيل مىكند و بنا هست كه پنج سال ديگر ، دكتراى طب ، اخذ كند ، اكنون بر او عنوان دكتر و طبيب اطلاق نمائيم ، مسلّما استعمال آن مشتق ، مجازى است نه حقيقى بنابراين : « لا خلاف فى كون المشتق مجازا فيما لم يتلبّس بالمبدا بعد » .
2 - امّا مسألهء مورد اختلاف و محلّ نزاع : اگر ذاتى - زيد - سابقا تلبّس به مبدئى - ضرب - داشته ولى ما اكنون به لحاظ تلبّس قبلى بخواهيم عنوان مشتق را بر او تطبيق نمائيم و بگوئيم « زيد ضارب اليوم » اين محلّ اختلاف و نزاع هست كه آيا استعمال آن مشتق ، مجازى است يا حقيقى لذا محلّ بحث ما اين است كه « 2 » :
هامش
( 1 ) - اى حال النسبة
( 2 ) - . . . انّما الخلاف فيما تلبس به و انقضى عنه المبدأ فى الحال فان قلنا به وضع المشتق لخصوص المتلبس فى الحال فيكون مجازا فيه و ان قلنا بوضعه للاعم من المتلبّس فى الحال و ما انقضى عنه المبدأ اى لما تلبّس -